Vālmīki Rāmāyaṇa · The Single Combats
Tap a verse for its meaning
- 1युद्ध्यतां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम् ।रक्षसां सम्बभूवाथ सुदारुणः ॥
- 2ते हयैः काञ्चनापीडैर्ध्वजैश्चाग्निशिखोपमैः ।रथैश्चादित्यसङ्काशैः कवचैश्च मनोरमैः ॥
- 3निर्ययू राक्षसव्याघ्रा नादयन्तो दिशो दश ।राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः ॥
- 4वानराणामपि चमूर्बृहती जयमिच्छताम् ।अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां ॥
- 5एतस्मिन्नन्तरे तेषामन्योन्यमभिधावताम् ।रक्षसां वानराणां च द्वन्द्वयुद्धमवर्तत ॥
- 6अङ्गदेनेन्द्रजित्सार्धं राक्षसः ।अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथान्तकः ॥
- 7प्रजङ्घेन च सम्पातिर्नित्यं दुर्मर्षणो रणे ।जम्बुमालिनमारब्धो हनुमानपि वानरः ॥
- 8सङ्गतः सुमहाक्रोधो राक्षसो ।समरे तीक्ष्णवेगेन मित्रघ्नेन ॥
- 9तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन ।निकुम्भेन महातेजा समयुध्यत ॥
- 10वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन समागतः ।सङ्गतः समरे रूपाक्षेण लक्ष्मणः ॥
- 11अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः ।सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च सह सङ्गताः ॥
- 12। ॥
- 13वीरः प्रतपनो घोरो राक्षसो रणदुर्धरः ।समरे तीक्ष्णवेगेन ॥
- 14धर्मस्य पुत्रो बलवान्सुषेण इति विश्रुतः ।स विद्युन्मालिना सार्धमयुध्यत महाकपिः ॥
- 15वानराश्चापरे भीमा राक्षसैरपरैः सह ।द्वन्द्वं समीयुर्बहुधा युद्धाय बहुभिः सह ॥
- 16तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तुमुलं ।रक्षसां वानराणां च वीराणां ॥
- 17हरिराक्षसदेहेभ्यः प्रभूताः ।शरीरसङ्घाटवहाः प्रसुस्रुः ॥
- 18। ॥
- 19तस्य काञ्चनचित्राङ्गं रथं साश्वं ससारथिम् ।जघान समरे श्रीमानङ्गदो पिः ॥
- 20सम्पातिस्तु त्रिभिर्बाणैः समाहतः ।निजघानाश्वकर्णेन प्रजङ्घं रणमूर्धनि ॥
- 21रथस्थस्तु रथशक्त्या महाबलः ।बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तं ॥
- 22तस्य तं रथमास्थाय हनूमा । तलेनाशु सह तेनैव रक्षसा ॥
- 23नदन्प्रतपनो घोरो नलं सोऽप्यन्वधावत ।नलः प्रतपनस्याशु पातयामास ॥
- 24शरैस्तीक्ष्णैः रक्षसा ।ग्रसन्तमिव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः ॥
- 25सुग्रीवः निर्बिभेद जघान च ।प्रपीड्य शरवर्षेण राक्षसं भीमदर्शनम् ।निजघान विरूपाक्षं लक्ष्मणः ।अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः ॥
- 26सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः ।तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि निशितैः शरैः ॥
- 27क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेद घोरैरग्निशिखोपमैः ।वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन निहतो रणे ॥
- 28पपात सरथः साश्वः सुराट्ट इव भूतले ।मित्रघ्नमरिदर्पघ्न आपतन्तं ।आसाद्य गदया गुर्व्या जघान रणमूर्धनि ।निकुम्भस्तु रणे नीलं ।निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर्मेघमिवांशुमान् ॥
- 29पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो ।बिभेद समरे नीलं निकुम्भः च ॥
- 30तस्यैव नीलो ।शिरश्चिच्छेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः ॥
- 31वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदोऽप्यशनिप्रभम् ।जघान मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥
- 32द्विविदं वानरेन्द्रं तु नगयोधिनमाहवे ।शरैरशनिसङ्काशैः स विव्याधाशनिप्रभः ॥
- 33स शरैरतिविद्धाङ्गो द्विविदः । सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम् ॥
- 34। ॥
- 35तं रथस्थमथो दृष्ट्वा सुषेणो । महता रथमाशु न्यपातयत् ॥
- 36तु सम्युक्तो विद्युन्माली निशाचरः ।अपक्रम्य रथात्तूर्णं क्षितौ स्थितः ॥
- 37ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो ।शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरमभिद्रवत् ॥
- 38। ॥
- 39गदाप्रहारं तं घोरमचिन्त्य ।तां शिलां पातयामास तस्योरसि ॥
- 40। ॥
- 41एवं तैर्वानरैः शूरैः शूरास्ते ।द्वन्द्वे विमृदितास्तत्र दैत्या इव ॥
- 42भग्नैः खड्गैर्गदाभिश्च ।अपविद्धैश्च भिन्नैश्च रथैः साङ्ग्रामिकैर्हयैः ॥
- 43। ॥
- 44बभूवायोधनं घोरं । समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम् ।विमर्दे तुमुले तस्मिन्देवासुररणोपमे ॥
- 45विदार्यमाणा हरिपुङ्गवैस्तदानिशाचराः ।पुनः सुयुद्धं तरसा समास्थितादिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ॥