Vālmīki Rāmāyaṇa · Rāma’s Lament over Lakṣmaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1घोरेण बद्धौ दशरथात्मजौ ।निःश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ ॥
- 2सर्वे ते ससुग्रीवा महाबलाः ।परिवार्य महात्मानौ तस्थुः ॥
- 3एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान् ।स्थिरत्वा शरैः सन् ॥
- 4। ॥
- 5। ॥
- 6शक्या सीतासमा नारी मर्त्यलोके विचिन्वता ।न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः ॥
- 7। ॥
- 8किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ।कथमम्बां सुमित्रां च ॥
- 9विवत्सां वेपमानां च क्रोशन्तीं ।कथमाश्वासयिष्यामि यदा यास्यामि तं विना ॥
- 10कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च ।मया सह वनं यातो विना तेन गतः पुनः ॥
- 11उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं बत सुमित्रया ।इहैव देहं त्यक्ष्यामि न हि जीवितुमुत्सहे ॥
- 12धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ ।लक्ष्मणः पतितः शेते गतासुवत् ॥
- 13त्वं नित्यं स विषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण ।गतासुर्नाद्य शक्नोषि मामार्तमभिभाषितुम् ॥
- 14येनाद्य निहता युद्धे राक्षसा ।तस्यामेव क्षितौ वीरः स शेते परैः ॥
- 15। ॥
- 16शक्नोत्यभिभाषितुम् ।रुजा चाब्रुवतोऽप्यस्य सूच्यते ॥
- 17यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः ।अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं ॥
- 18। ॥
- 19सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेन न संस्मरे ।परुषं विप्रियं वाऽपि श्रावितं तु कदाचन ॥
- 20विससर्जैकवेगेन यः ।इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मा लक्ष्मणः ॥
- 21। ॥
- 22॥
- 23अस्मिन्मुहूर्ते सुग्रीव ।मत्वा हीनं मया राजन्रावणोऽभिद्रवेद्बली ॥
- 24। ॥
- 25। ॥
- 26अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च ।युद्धं केसरिणा घोरं सम्पातिना कृतम् ॥
- 27। ॥
- 28न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः ।यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा च ॥
- 29कृतं सुग्रीव तत्सर्वं भवता ।मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥
- 30मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ ।शुश्रूवुस्तस्य ते सर्वे वानराः ॥
- 31वर्तयाञ्चक्रुरश्रूणिनेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः ।ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः ॥
- 32। । ॥