Vālmīki Rāmāyaṇa · The Slaying of Dhūmrākṣa
Tap a verse for its meaning
- 1धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमविक्रमम् ।विनेदु सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः ॥
- 2तेषां सुतुमुलं युद्धं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ।अन्योन्यं पादपैर्घोरं निघ्नतां शूलमुद्गरैः ॥
- 3घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संहतैः ।राक्षसैर्वानरा घोरैर्विनिकृत्ताः समन्ततः ॥
- 4वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमौ समीकृताः ।राक्षसाश्चापि सङ्क्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः ॥
- 5विव्यधुर्घोरसङ्काशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टिशैः कूटमुद्गरैः ॥
- 6विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥
- 7शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः ।जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः ॥
- 8ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः ।ममन्थू राक्षसान्भीमान्नामानि च बभाषिरे ॥
- 9तद्बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम् ।शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुभिश्चैव पादपैः ॥
- 10राक्षसा मथिताः केचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।ववमू रुधिरं केचिन्मुखै ॥
- 11पार्श्वेषु दारिताः केचित्केचिद्राशीकृता द्रुमैः ।शिलाभिश्चूर्णिताः केचित्केचिद्दन्तैर्विदारिताः ॥
- 12ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खड्गैश्च विनिपातितैः ।रथैर्विध्वंसितैश्चापि पतितै ॥
- 13गजेन्द्रैः पर्वताकारैः पर्वताग्रै ।मथितैर्वाजिभिः कीर्णं सारोहैर्वसुधातलम् ॥
- 14। ॥
- 15विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः ।मूढाः निपेतुर्धरणीतले ॥
- 16अन्ये परमसङ्क्रुद्धा राक्षसा भीमनिःस्वनाः ।तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥
- 17वानरैरापतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः ।मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चावपोथिताः ॥
- 18वानरैर्हन्यमानास्ते राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ।सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः ॥
- 19क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम् । प्रमथिताः केचिद्वानराः शोणितस्रवाः ॥
- 20मुद्गरैराहताः केचित्पतिता धरणीतले ।परिघैर्मथिताः केचिद्भिन्दिपालैर्विदारिताः ॥
- 21पट्टिशैराहताः केचिद्विह्वलन्तो गतासवः ।केचिद्विनिहताः शूलै रुधिरार्द्रा वनौकसः ॥
- 22केचिद्विद्राविता नष्टाः सङ्क्रुद्धै राक्षसै ।विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन दारिताः ॥
- 23विदारितास्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिःसृताः ।तत्सुभीमं महायुद्धं हरिराक्षससङ्कुलम् ॥
- 24प्रबभौ शब्दबहुलं शिलापादपसङ्कुलम् ।मधुरं हिक्कातालसमन्वितम् ॥
- 25मन्दस्तनितसङ्गीतं युद्धगान्धर्वमाबभौ ।धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ॥
- 26हसन्विद्रावयामास दिशस्तु शरवृष्टिभिः ।धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं वीक्ष्य ॥
- 27अभ्यवर्तत सङ्क्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ।क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षः ॥
- 28शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति ।आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य सम्भ्रमात् ॥
- 29। ॥
- 30सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम् ।स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनुमा ॥
- 31। ॥
- 32द्रुमैः प्रव्यथिताश्चान्ये निपेतु ।विद्राव्य राक्षसं सैन्यं हनुमान्मारुतात्मजः ॥
- 33गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे ।तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान् ॥
- 34विनर्दमानः सहसा हनुमन्तमभिद्रवत् ।ततः क्रुद्धस्तु वेगेन गदां तां ॥
- 35पातयामास धूम्राक्षो मस्तके तु ।ताडितः स तया तत्र गदया भीमरूपया ॥
- 36स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन् ।धूम्राक्षस्य शिरोमध्ये गिरिशृङ्गमपातयत् ॥
- 37। ॥
- 38धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा ।त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः ॥
- 39स तु पवनसुतो निहत्य शत्रुंक्षतजवहाः सरितश्च सन्निकीर्य ।रिपुवधजनितश्रमो महात्मामुदमगमत्कपिभिश्च पूज्यमानः ॥