Vālmīki Rāmāyaṇa · The March of Prahasta
Tap a verse for its meaning
- 1अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै ।किञ्चिद्दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षतः ॥
- 2स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः च ।ततस्तु रावणः पूर्वदिवसे राक्षसाधिपः ॥
- 3पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान्गुल्मानवेक्षितुम् ।तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम् ॥
- 4। ॥
- 5उवाचामर्षतः काले प्रहस्तं ।पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य वा ॥
- 6। ॥
- 7इन्द्रजिद्वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम् ।स त्वं बलमतः शीघ्रमादाय परिगृह्य च ॥
- 8विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे ।निर्याणादेव ते नूनं चपला ॥
- 9। ॥
- 10। ॥
- 11अवशस्ते प्रहस्त वशमेष्यति ।आपत्संशयिता श्रेयो न तु निःसंशयीकृता ॥
- 12प्रतिलोमानुलोमं वा यद्वा नो मन्यसे ।रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो ॥
- 13राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना ।राजन्मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह ॥
- 14विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम् ।प्रदानेन तु श्रेयो व्यवसितं मया ॥
- 15अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेतत्तथैव नः ।सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया ॥
- 16सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां प्रियं तव ।न हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि वा ॥
- 17त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थं जीवितं युधि ।एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः ॥
- 18उवाचेदं हस्तः पुरतः स्थितान् ।समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां ॥
- 19मद्बाणाशनिवेगेन हतानां च रणाजिरे ।अद्य तृप्यन्तु पक्षिणः काननौकसाम् ॥
- 20। ॥
- 21सा बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः ।लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला ॥
- 22हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम् । सुरभिर्मारुतो ववौ ॥
- 23स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः । संहृष्टा धारयन्राक्षसास्तदा ॥
- 24सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः ।रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं ॥
- 25। ॥
- 26हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतसुसम्यतम् ।महाजलदनिर्घोषं साक्षा ॥
- 27उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्ववस्करम् ।सुवर्णजालसम्युक्तं प्रहसन्तमिव श्रिया ॥
- 28। ॥
- 29ततो पर्जन्यनिनदोपमः ।वादित्राणां च निनदः पूरयन्निव ॥
- 30शुश्रुवे शङ्खशब्दश्च प्रयाते ।निनदन्तः स्वरान्घोरान्राक्षसा जग्मुरग्रतः ॥
- 31भीमरूपा प्रहस्तस्य पुरःसराः ।नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः ॥
- 32प्रहस्तसचिवा ह्येते निर्ययुः परिवार्य तम् ।व्यूढेनैव सुघोरेण निर्ययौ ॥
- 33। ॥
- 34। ॥
- 35। ॥
- 36मण्डलान्यपसव्यानि खगाश्चक्रू रथं प्रति ।वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घोरं ववाशिरे ॥
- 37। ॥
- 38मेघाश्च खरनिर्घोषा रथस्योपरि रक्षसः ।ववृषू रुधिरं चास्य सिषिचुश्च पुरःसरान् ॥
- 39केतुमूर्धनि गृध्रोऽस्य निलीनो ।तुदन्नुभयतः पार्श्वं समग्रामहरत्प्रभाम् ॥
- 40सारथेर्बहुशश्चास्य सङ्ग्राममवगाहतः ।प्रतोदो न्यपतद्धस्तात्सूतस्य हयसादिनः ॥
- 41निर्याणश्रीश्च यास्यासीद्भास्वरा वसुदुर्लभा ।सा ननाश मुहूर्तेन समे च हयाः ॥
- 42प्रहस्तं त्वभिनिर्यान्तं ।युधि नानाप्रहरणा कपिसेनाऽभ्यवर्तत ॥
- 43अथ घोषः सुतुमुलो हरीणां समजायत ।वृक्षानारुजतां चैव गुर्वीरागृह्णतां शिलाः ॥
- 44नदतां राक्षसानां च वानराणां च गर्जताम् ।उभे रक्षोगण ॥
- 45वेगितानां समर्थानामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम् ।परस्परं चाह्वयतां श्रूयते महान् ॥
- 46ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनींअभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः ।विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूंयथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम् ॥