Vālmīki Rāmāyaṇa · Kumbhakarṇa Marches to War
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2सोऽहं तव भयं घोरं वधात्तस्य दुरात्मनः ।रामस्याद्य हि सुखी भव ॥
- 3गर्जन्ति न वृथा शूरा इव तोयदाः ।पश्य सम्पाद्यमानं तु गर्जितं युधि ॥
- 4न मर्षयति चात्मानं सम्भावयति नात्मना ।अदर्शयित्वा शूरास्तु कर्म कुर्वन्ति ॥
- 5विक्लवानामबुद्धीनां राज्ञा ।शृण्वता सादितमिदं त्वद्विधानां महोदर ॥
- 6युद्धे कापुरुषैर्नित्यं भवद्भिः ।राजानमनुगच्छद्भिः कृत्यमेतद्धि सादितम् ॥
- 7कृता लङ्का क्षीणः कोशो बलं हतम् ।राजानमिममासाद्य सुहृच्चिह्नममित्रकम् ॥
- 8एष युद्धमुद्यतः शत्रुनिर्जये । भवतामद्य समीकर्तुमिहाहवे ॥
- 9। ॥
- 10। ॥
- 11कश्चिन्मे त्वत्समो नास्ति सौहृदेन बलेन च ।गच्छ त्वं कुम्भकर्ण जयाय च ॥
- 12तस्मात्तु भयनाशार्थं भवान्सम्बोधितो मया ।अयं हि कालः सुहृदां राक्षसानामरिन्दम ॥
- 13तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः ।जपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥
- 14समालोक्य तु ते रूपं वानराः ।रामलक्ष्मणयोश्चापि हृदये प्रस्फुटिष्यतः ॥
- 15एवमुक्त्वा महाराजः कुम्भकर्णं ।पुनर्जातमिवात्मानं मेने राक्षसपुङ्गवः ॥
- 16कुम्भकर्ण जानंस्तस्य पराक्रमम् ।बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥
- 17इत्येवमुक्तः संहृष्टो निर्जगाम महाबलः ।राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा कुम्भकर्णः ॥
- 18आददे निशितं शूलं वेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।सर्वकालायसं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥
- 19इन्द्राशनिसमं भीमं वज्रप्रतिमगौरवम् ।देवदानवगन्धर्वयक्षकिन्नर ॥
- 20रक्तमाल्यं महाधाम स्वतश्चोद्गतपावकम् ।आदाय निशितं शूलं ॥
- 21कुम्भकर्णो रावणं वाक्यमब्रवीत् ।गमिष्याम्यहमेकाकी तिष्ठत्विह बलं महत् ॥
- 22अद्य तान् क्षुभिता भक्षयिष्यामि वानरान् ।कुम्भकर्णवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥
- 23सैन्यैः परिवृतो गच्छ ।वानरा हि महात्मानः शीघ्राः ॥
- 24एकाकिनं प्रमत्तं वा नयेयु क्षयम् ।तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैः परिवृतो व्रज ॥
- 25रक्षसामहितं सर्वं शत्रुपक्षं निषूदय ।अथासनात्समुत्पत्य स्रजं ॥
- 26महातेजाः कुम्भकर्णस्य रावणः ।अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च ॥
- 27हारं च शशिसङ्काशमाबबन्ध महात्मनः ।दिव्यानि च सुगन्धीनि माल्यदामानि रावणः ॥
- 28श्रोत्रे चासञ्जयामास श्रीमती चास्य ।काञ्चनाङ्गदकेयूरनिष्काभरण ॥
- 29कुम्भकर्णो सुहतोऽग्निरिवाबभौ ।श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन व्यराजत ।अमृतोत्पादने नद्धो भुजङ्गेनेव ॥
- 30स काञ्चनं भारसहं निवातंविद्युत्प्रभं दीप्तमिवात्मभासा ।आबध्यमानः कवचं रराजसन्ध्याभ्रसंवीत इवाद्रिराजः ॥
- 31सर्वाभरणसर्वाङ्गः स राक्षसः ।त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥
- 32भ्रातरं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । शिरसा तस्मै सम्प्रतस्थे महाबलः ॥
- 33निष्पतन्तं महाकायं महानादं महाबलम् ।तमाशीर्भिः प्रशस्ताभिः प्रेषयामास रावणः ॥
- 34शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सैन्यैश्चापि वरायुधैः ।तं गजैश्च तुरङ्गैश्च स्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ॥
- 35। । ॥
- 36स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणोधृतातपत्रः ।मदोत्कटः शोणितगन्धमत्तोविनिर्ययौ दानवदेवशत्रुः ॥
- 37पदातयश्च बहवो महानादा महाबलाः ।अन्वयू राक्षसा भीमा भीमाक्षाः ॥
- 38सुमहाकाया ।शूलानुद्यम्य खड्गांश्च निशितांश्च परश्वधान् ॥
- 39भिन्दिपालांश्च दाश्च च ।तालस्कन्धांश्च विपुलान् क्षेपणीयान्दुरासदान् ॥
- 40अथान्यद्वपुरादाय दारुणं ।निष्पपात महातेजाः कुम्भकर्णो महाबलः ॥
- 41धनुःशत स षट् शतसमुच्छ्रितः ।रौद्रः शकटचक्राक्षो ॥
- 42सन्निपत्य च रक्षांसि दग्धशैलोपमो महान् ।कुम्भकर्णो प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥
- 43अद्य वानरमुख्यानां तानि यूथानि भागशः ।निर्दहिष्यामि सङ्क्रुद्धः शलभानिव पावकः ॥
- 44। ॥
- 45मूलं तु सहलक्ष्मणः ।हते तस्मिन्हतं सर्वं तं वधिष्यामि सम्युगे ॥
- 46एवं तस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः ।नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥
- 47। ॥
- 48उल्काशनियुता मेघा बभूवुर्गर्दभारुणाः ।ससागरवना चैव समकम्पत ॥
- 49घोररूपाः शिवा नेदुः सज्वालकवलैर्मुखैः ।मण्डलान्यपसव्यानि बबन्धुश्च विहङ्गमाः ॥
- 50निष्पपात च गृध्रोऽस्य शूले वै पथि गच्छतः ।प्रास्फुरन्नयनं चास्य सव्यो बाहुश्च कम्पते ॥
- 51निपपात तदा चोल्का ज्वलन्ती भीमनिःस्वना ।आदित्यो निष्प्रभश्चासीन्न प्रवाति सुखोऽनिलः ॥
- 52अचिन्तयन्महोत्पातानुत्थितान्रोमहर्षणान् ।निर्ययौ कुम्भकर्णस्तु ॥
- 53स लङ्घयित्वा प्राकारं पद्भ्यां ।ददर्शाभ्रघनप्रख्यं वानरानीकमद्भुतम् ॥
- 54ते दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं वानराः पर्वतोपमम् ।वायुनुन्ना इव घना ययुः सर्वा दिशस्तदा ॥
- 55तद्वानरानीकमतिप्रचण्डंदिशो द्रवद्भिन्नमिवाभ्रजालम् ।स कुम्भकर्णः समवेक्ष्य हर्षान्ननाद भूयो घनव ॥
- 56ते तस्य घोरं निनदं निशम्ययथा निनादं दिवि वारिदस्य ।पेतुर्धरण्यां बहवः प्लवङ्गानिकृत्तमूला इव सालवृक्षाः ॥
- 57कुम्भकर्णोरिपुनिधनाय विनिःसृतो महात्मा ।कपिगणभयमाददत्सुभीमंप्रभुरिव किङ्करदण्डवा ॥