Vālmīki Rāmāyaṇa · The Burning of Laṅkā
Tap a verse for its meaning
- 1ततोऽब्रवीन्महातेजाः सुग्रीवो ।अर्थ्यं विज्ञापयंश्चापि हनुमन्तमिदं वचः ॥
- 2यतो हतः कुमाराश्च निषूदिताः ।नेदानीमुपनिर्हारं रावणो दातुमर्हति ॥
- 3ये ये महाबलाः सन्ति लघवश्च ।लङ्कामभ्युत्पतन्त्वाशु गृह्योल्काः प्लवगर्षभाः ॥
- 4हरयो हरिसङ्काशाः प्रदग्धुं ।ततोऽस्तङ्गत आदित्ये रौद्रे तस्मिन्निशामुखे ।लङ्कामभिमुखाः सोल्का जग्मुस्ते प्लवगर्षभाः ॥
- 5उल्काहस्तै सर्वतः समभिद्रुताः ।आरक्षस्था सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥
- 6। ॥
- 7तेषां गृहसहस्राणि ददाह दा ।प्रासादाः पर्वताकाराः पतन्ति ॥
- 8अगरुर्दह्यते तत्र वरं च ।मौक्तिकामणयः स्निग्धा वज्रं चापि प्रवालकम् ॥
- 9क्षौमं च दह्यते तत्र कौशेयं चापि शोभनम् ।आविकं विविधं चौर्णं काञ्चनं भाण्डमायुधम् ॥
- 10नानाविकृतसंस्थानं । रथभाण्डाश्च संस्कृताः ॥
- 11च योधानां हस्त्यश्वानां च वर्म च ।खड्गा धनूंषि ज्याबाणास्तोमराङ्कुशशक्तयः ॥
- 12रोमजं वालजं चर्म व्याघ्रजं चाण्डजं बहु ।मुक्तामणिविचित्रांश्च समन्ततः ॥
- 13विविधानस्त्रसम्योगानग्निर्दहति तत्र वै ।नानाविधादाह हुतभूक्तदा ॥
- 14आवासा च सर्वेषां ।हेमचित्रतनुत्राणां स्रग्दामाम्बरधारिणाम् ॥
- 15शीधुपानचलाक्षाणां ।कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसञ्जातमन्युनाम् ॥
- 16। ॥
- 17त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रानादाय सर्वतः ।तेषां शतसहस्राणि तदा ॥
- 18। ॥
- 19हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि च । साधिष्ठानानि सर्वशः ॥
- 20स्पृशन्तीव दिवाकरम् ।क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निःस्वनैः ॥
- 21। ॥
- 22विद्युद्भिरिव नद्धानि घर्मगे ।ज्वलनेन परीतानि निपेतुर्भवनान्यथ ॥
- 23। ॥
- 24त्यक्ताभरणसर्वाङ्गा हा हेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः ।तानि दूरतः ॥
- 25हिमवच्छिखराणीव च ।हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैरपि ॥
- 26रात्रौ सा दृश्यते पुष्पितैरिव ।हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्च तुरगैरपि ॥
- 27बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः ।अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा क्वचिद्भीतोऽपसर्पति ॥
- 28भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिदश्वो निवर्तते ।लङ्कायां दह्यमानायां शुशुभे स ॥
- 29छायासंसक्तसलिलो लोहितोद इवार्णवः ।सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर्दीपिता ॥
- 30लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव । धूमेन व्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः ॥
- 31। ॥
- 32सहसाऽभ्युत्पतन्ति स्म हरयोऽथ ।उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनः ॥
- 33दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं चान्वनादयत् । तु महात्मानौ तावुभौ ॥
- 34असम्भ्रान्तौ जगृहतुस्तदोभे वरे ।ततो विस्फारयामास रामश्च धनुरुत्तमम् ॥
- 35बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः ।अशोभत तदा रामो धनुर्विष्फारयन्महत् ॥
- 36भगवानिव सङ्क्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः ।उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनम् ॥
- 37ज्याशब्दस्तावुभौ शब्दावति शुश्रुवे ।वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निस्वनः ॥
- 38। ॥
- 39कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णमपतद्भुवि ।ततो रामशरान्दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च ॥
- 40सन्नाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत ।तेषां सन्नह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम् ॥
- 41राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत ।आदिष्टा वानरेन्द्रास्तु महात्मना ॥
- 42आसन्नद्वारमासाद्य ।यश्च वो वितथं कुर्यात्तत्र तत्र ह्युपस्थितः ॥
- 43स हन्तव्यो हि सम्प्लुत्य ।तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु ॥
- 44स्थितेषु द्वारमासाद्य रावणं मन्युराविशत् ।तस्य जृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रा वै दिशो दश ॥
- 45रूपवानिव मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत ।स कुम्भकर्णात्मजावुभौ ॥
- 46सङ्क्रुद्धो राक्षसैर्बहुभिः सह ।यूपाक्षः शोणिताक्षश्च प्रजङ्घः कम्पनस्तथा ॥
- 47निर्ययुः कौम्भकर्णिभ्यां सह ।शशास चैव तान्सर्वामहाबलान् ॥
- 48नादयन्गच्छताऽत्रैव जयध्वं शीघ्रमेव च ।ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः ॥
- 49लङ्काया निर्ययु प्रणदन्तः पुनः पुनः ।रक्षसां भूषणस्थाभिर्भाभिः स्वाभिश्च सर्वशः ॥
- 50चक्रुस्ते हरयश्चाग्निभिः सह ।तत्र भा ताराणां च तथैव च ॥
- 51तयोराभरणस्था च बलयोर्द्यामभासयन् ।चन्द्राभा भूषणाभा च गृहाणां ज्वलतां च भा ॥
- 52भ्राजयामास सर्वतः ।तत्र चोर्ध्वं प्रदीप्तानां गृहाणां पुनः ॥
- 53भाभिः संसक्तपातालश्चलोर्मिः शुशुभेऽधिकम् ।पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासि ॥
- 54भीमाश्वमातङ्गं नानापत्तिसमाकुलम् ।दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरम् ॥
- 55। ॥
- 56हेमजालाचित व्यामिश्रितपरश्वधम् ।व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम् ॥
- 57गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।घोरं जनाकीर्णं महाम्बुधरनिस्वनम् ॥
- 58तद्दृष्ट्वा बलमायान्तं राक्षसानां सुदारुणम् ।सञ्चचाल नां बलमुच्चै च ॥
- 59जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद्बलं रक्षसां महत् ।अभ्ययात्प्रत्यरिबलं इव ॥
- 60तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्ट ।राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयस्तरमशोभत ॥
- 61तत्रोन्मत्ता इवोत्पेतुर्हरयोऽथ युयुत्सवः ।तरुशैलैरभिघ्नन्तो मुष्टिभिश्च न् ॥
- 62तथैवापततां तेषां कपीनामसिभिः शितैः ।शिरांसि सहसा जह्रू राक्षसा भीमदर्शनाः ॥
- 63र्हृतकर्णाश्च मुष्टिनिष्कीर्णमस्तकाः ।प्रहारभग्नाङ्गा विचेरुस्तत्र राक्षसाः ॥
- 64तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामभिलक्षिताः ।नभितो जघ्नू राक्षसानां तरस्विनाम् ॥
- 65तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामसिभिः शितैः ।हरिवीरान्निजघ्नुश्च निशाचराः ॥
- 66घ्नन्तमन्यं जघानान्यः पातयन्तमपातयत् ।गर्हमाणं जगर्हेऽन्यो दशन्तमपरोऽदशत् ॥
- 67देहीत्यन्यो ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः ।किं तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे ॥
- 68विप्रलम्बितवस्त्रं च विमुक्तम् ।समुद्यतमहाप्रासं यष्टिशूलासिसङ्कुलम् ॥
- 69प्रावर्तत युद्धं वानररक्षसाम् ।वानरान्दश सप्तेति राक्षसा जघ्नुराहवे ॥
- 70राक्षसान्दश सप्तेति वानराश्चाभ्यपातयन् ।विस्रस्तवसनं विध्वस्तकवचम् ।बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन् ॥