Vālmīki Rāmāyaṇa · The Tree of Oblation
Tap a verse for its meaning
- 1एवमुक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो ।धनुष्पाणिनमादाय त्वरमाणो जगाम ह ॥
- 2। ॥
- 3नीलजीमूतसङ्काशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम् ।तेजस्वी लक्ष्मणाय न्यवेदयत् ॥
- 4इहोपहारं भूतानां बलवा ।उपहृत्य ततः पश्चात्सङ्ग्राममभिवर्तते ॥
- 5सर्वभूतानां ततो भवति ।निहन्ति समरे शत्रून्बध्नाति च शरोत्तमैः ॥
- 6तमप्रविष्टन्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम् ।विध्वंसय शरै सरथं साश्वसारथिम् ॥
- 7तथेत्युक्त्वा महातेजाः सौमित्रि ।बभूवावस्थितस्तत्र चित्रं नुः ॥
- 8स रथेनाग्निवर्णेन बलवान्रावणात्मजः ।वची धन्वी सध्वजः प्रत्यदृश्यत ॥
- 9तमुवाच महातेजाः पौलस्त्यमपराजितम् । त्वां समरे सम्यग्युद्धं प्रयच्छ मे ॥
- 10एवमुक्तो महातेजा रावणात्मजः ।अब्रवीत्परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ॥
- 11इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षाद्भ्राता पितुर्मम । पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस ॥
- 12न न सौहार्दं न जातिस्तव दुर्मते ।प्रमाणं न च सौन्दर्यं न धर्मो ॥
- 13शोच्यस्त्वमसि दुर्बुद्धे निन्दनीयश्च साधुभिः ।यस्त्वं स्वजनमुत्सृज्य परभृत्यत्वमागतः ॥
- 14नैतच्छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि ।क्व च स्वजनसंवासः क्व च ॥
- 15। ॥
- 16यः स्वपक्षं परित्यज्य परपक्षं निषेवते ।स स्वपक्षे क्षयं प्राप्ते पश्चात्तैरेव हन्यते ॥
- 17निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते ।स्वजनेन त्वया शक्यं परुषं ॥
- 18इत्युक्तो प्रत्युवाच विभीषणः ।अजानन्निव मच्छीलं किं राक्षस ॥
- 19राक्षसेन्द्रसुता पारुष्यं त्यज गौरवात् ।कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां ॥
- 20गुणोऽयं प्रथमो नृणां तन्मे शीलमराक्षसम् ।न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे ॥
- 21भ्रात्रा कथं भ्राता निरस्यते ।धर्मात्प्रच्युतशीलं हि पुरुषं ॥
- 22त्यक्त्वा सुखमवाप्नोति हस्तादाशीविषं यथा ।हिंसापरस्वहरणे ॥
- 23त्याज्यमाहुर्दुराचारं वेश्म प्रज्वलितं यथा ।परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम् ॥
- 24सुहृदामतिशङ्का च त्रयो दोषाः ।महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश्च विग्रहः ॥
- 25कोपश्च प्रतिकूलता ।एते दोषा मम भ्रातुर्जीवितैश्वर्यनाशनाः ॥
- 26गुणान्प्रच्छादयामासुः पर्वतानिव ।दोषैरेतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव ॥
- 27नेयमस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता ।अतिमानी च बालश्च राक्षस ॥
- 28बद्धस्त्वं ब्रूहि मां यद्यदिच्छसि ।अद्य ते व्यसनं प्राप्तं किं मां त्वमिह वक्ष्यसि ॥
- 29प्रवेष्टुं न त्वया शक्यो न्यग्रोधो ।धर्षयित्वा च न शक्यं जीवितुं त्वया ॥
- 30युध्यस्व लक्ष्मणेन रणे सह ।हतस्त्वं देवताकार्यं करिष्यसि ॥
- 31निदर्शय स्वात्मबलं समुद्यतंकुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम् ।न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरंत्वमद्य जीवन्सबलो गमिष्यसि ॥