Vālmīki Rāmāyaṇa · The Duel of Lakṣmaṇa and Indrajit
Tap a verse for its meaning
- 1ततः शरं सन्धायामित्रकर्शनः ।ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः ॥
- 2तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा रावणात्मजः ।विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥
- 3तं विवर्णमुखं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम् ।सौमित्रिं युद्धसम्युक्तं प्रत्युवाच विभीषणः ॥
- 4निमित्तान्यनुपश्यामि यान्यस्मिन्रावणात्मजे ।त्वर तेन भग्न एष न संशयः ॥
- 5ततः सन्धाय सौमित्रिर्बाणानग्निशिखोपमान् ।मुमोच निशितांस्तस्मिन् सर्पानिव ॥
- 6शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः ।मुहूर्तमभव सर्वसङ्क्षुभितेन्द्रियः ॥
- 7उपलभ्य मुहूर्तेन सञ्ज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः ।वस्थितं वीरं वीरो दशरथात्मजम् ॥
- 8सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषा ।अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स ॥
- 9किं न स्मरसि तद्युद्धे प्रथमे ।निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा भुवि ॥
- 10युवां खलु महायुद्धे शक्राशनिसमैः शरैः । प्रथमं भूमौ सपुरःसरौ ॥
- 11। ॥
- 12यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः ।अद्य ते तिष्ठेदानीं ॥
- 13इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम् ।दशभिस्तु हनूमन्तं शरोत्तमैः ॥
- 14। ॥
- 15तद्दृष्ट्वेन्द्रजिता कर्म कृतं रामानुजस्तदा ।अचिन्तयित्वा तत्किञ्चिदिति ब्रुवन् ॥
- 16मुमोच स शरान्घोरान्सङ्गृह्य । क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि ॥
- 17नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ते ।लघवश्चाल्पवीर्याश्च सुखा हीमे शरास्तव ॥
- 18नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे ।इत्येवं तं ब्रुवाणस्तु शरवर्षैरवाकिरत् ॥
- 19तस्य बाणैः सुविध्वस्तं कवचं हेमभूषितम् ।व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात् ॥
- 20नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः ।इन्द्रजित्समरे वीरः प्ररूढ इव ॥
- 21ततः सङ्क्रुद्धो रावणात्मजः ।बिभेद समरे वीरं लक्ष्मणं ॥
- 22व्यशीर्यत महादिव्यं कवचं लक्ष्मणस्य च ।कृतप्रतिकृतान्योन्यं बभूवतुरभिद्रुतौ ॥
- 23अभीक्ष्णं तौ युद्ध्येतां तुमुलं युधि ।शरसङ्कृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो ॥
- 24सुदीर्घकालं तौ वीरावन्योन्यं निशितैः शरैः ।ततक्षतुर्महात्मानौ ॥
- 25बभूवतुश्चात्मजये यत्तौ ।तौ शरौघैस्तदा कीर्णौ ॥
- 26स्रवन्तौ रुधिरं चोष्णं जलं प्रस्रवणाविव ।शरवर्षं ततो घोरं मुञ्चतो ॥
- 27सासारयोरिवाकाशे नीलयोः ।तयोरथ महान्कालो व्यत्यया ॥
- 28न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाऽप्युपजग्मतुः ।अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनःपुनः ॥
- 29शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः ।व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघु चित्रं च सुष्ठु च ॥
- 30उभौ तौ तुमुलं घोरं चक्रतु ।तयोः पृथक्पृथग्भीमः शुश्रुवे ॥
- 31प्रकम्पयज्जनं घोरो दारुणः ।स तयोर्भ्राजते शब्दस्तदा समरसक्तयोः ॥
- 32सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोर्यथा ।सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैर्बलवन्तौ ॥
- 33प्रसुस्रुवाते रुधिरं जये धृतौ ।ते गात्रयोर्निपतिता शरा युधि ॥
- 34असृङ्नद्धा विनिष्पत्य विविशु ।अन्ये सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे सञ्जघट्टिरे ॥
- 35बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चान्ये तयोर्बाणाः सहस्रशः ।स बभूव रणो घोरस्तयो ॥
- 36अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे ।तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते ॥
- 37सपुष्पाविव निष्पत्रौ वने शाल्मलिकिंशुकौ ।चक्रतुस्तुमुलं घोरं सन्निपातं मुहुर्मुहुः ॥
- 38इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव ।लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम् ॥
- 39अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रत्यपद्यताम् ।बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढै ॥
- 40शुशुभाते प्ररूढाविव पर्वतौ ।तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम् ॥
- 41बभ्राजुः ज्वलन्त इव ।तयोरथ महान्कालो व्यत्ययाद्युध्यमानयोः ।न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाऽप्युपजग्मतुः ॥
- 42अथ समरपरिश्रमं निहन्तुंसमरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य ।प्रियहितमुपपादयसमरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे ॥