Vālmīki Rāmāyaṇa · Lakṣmaṇa's Return
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2ततः स जाम्बवन्तं च हनुमन्तं च ।सन्निहत्य महातेजास्तांश्च सर्वा ॥
- 3आजगाम ततस्तीव्रं यत्र ।विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः ॥
- 4ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च ।तस्थौ भ्रातृसमीपस्थ इन्द्रस्येव ॥
- 5चागम्य राघवाय महात्मने । तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम् ॥
- 6रावणेस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना ।न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो ॥
- 7श्रुत्वैतत्तु महावीर्यो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद्वधम् ।प्रहर्षमतुलं लेभे रामो ॥
- 8लक्ष्मण तुष्टोऽस्मि कर्मणा ।रावणेर्हि विनाशेन जितमित्युपधारय ॥
- 9स तं शिरस्युपाघ्राय लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ।लज्जमानं बलात्स्नेहादङ्कमारोप्य वीर्यवान् ॥
- 10उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम् ।भ्रातरं लक्ष्मणं स्निग्धं पुनःपुनरुदैक्षत ॥
- 11शल्यसम्पीडितं शस्तं निःश्वसन्तं तु लक्ष्मणम् ।रामस्तु दुःखसन्तप्तस्तदा निश्वसितो भृशम् ॥
- 12मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन् ।उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वस्य ॥
- 13कृतं परमकल्याणं कर्म ।अद्य मन्ये रावणं निहतं युधि ॥
- 14अद्याहं शत्रौ हते तस्मिन् दुरात्मनि ।रावणस्य नृशंसस्य वीर त्वया रणे ॥
- 15छिन्नो हि स हि तस्य ।विभीषणहनूमद्भ्यां कृतं कर्म महद्रणे ॥
- 16अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरः कथञ्चिद्विनिपातितः ।निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य हि रावणः ॥
- 17महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ।तं पुत्रवधसन्तप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम् ॥
- 18बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि ।त्वया लक्ष्मण सीता च पृथिवी च मे ॥
- 19न हते त्वद्य शक्रजेतरि चाहवे ।स तं भ्रातरमाश्वास्य परिष्वज्य च राघवः ॥
- 20रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत् ।सशल्योऽयं महाप्राज्ञ सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ॥
- 21यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर । क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः ॥
- 22ऋक्षवानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम् ।ये चाप्यन्येऽत्र युध्यन्ति सशल्या व्रणिनस्तथा ॥
- 23तेऽपि सर्वे क्रियन्तां सुखिनस्त्वया ।एवमुक्तस्तु रामेण महात्मा ॥
- 24लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः ।स तस्या गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत ॥
- 25तथा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च ।विभीषणमुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया ॥
- 26सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सां स तदाऽकरोत् ।ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतव्यथः ।सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन ॥
- 27तथैव रामः प्लवगाधिपस्तदाविभीषणश्चर्क्षपतिश्च जाम्बवान् ।अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितंमुदा ससैन्याः सुचिरं जहर्षिरे ॥
- 28अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा ।हृष्टा बभूवुर्युधि यूथपेन्द्रानिपातितं शक्रजितं निशम्य ॥