Vālmīki Rāmāyaṇa · The Fall of Lakṣmaṇa and the Wrath of Rāma
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2विहितं रौद्रमन्यदस्त्रं महाद्युतिः ।उत्स्रष्टुं रावणो घोरं प्रचक्रमे ॥
- 3ततः निश्चेरुर्गदाश्च मुसलानि च ।कार्मुकाद्दीप्यमानानि सर्वशः ॥
- 4मुद्गराः दीप्ताश्चाशनयस्तथा ।निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णा वाता इव ॥
- 5। ॥
- 6तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रे तु राघवेण महात्मना ।रावणः सौरमस्त्रमुदैरयत् ॥
- 7तत निष्पेतुर्भास्वराणि महान्ति च ।कार्मुकाद्भीमवेगस्य धीमतः ॥
- 8तैरासीद्गगनं दीप्तं सम्पतद्भिरितस्ततः ।पतद्भिश्च दिशो दीप्ता ॥
- 9तानि चिच्छेद बाणौघैश्चक्राणि स तु राघवः ।आयुधानि च चित्राणि रावणस्य ॥
- 10। ॥
- 11स विद्धो दशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिःसृतैः ।रावणेन राघवः ॥
- 12ततो विव्याध गात्रेषु सर्वेषु ।राघवस्तु सुसङ्क्रुद्धो रावणं बहुभिः शरैः ॥
- 13एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राघवस्यानुजो बली ।लक्ष्मणः सायकान्सप्त जग्राह ॥
- 14तैः सायकैर्महावेगै रावणस्य महाद्युतिः ।ध्वजं मनुष्यशीर्षं तु तस्य चिच्छेद नैकधा ॥
- 15। ॥
- 16तस्य बाणैश्च चिच्छेद धनु ।लक्ष्मणो राक्षसेन्द्रस्य पञ्चभिर्निशितैः शरैः ॥
- 17। ॥
- 18हताश्वाद्वेगवान्वेगादवप्लुत्य महारथात् ।क्रोधमाहारयत्तीव्रं भ्रातरं प्रति रावणः ॥
- 19ततः शक्तिं महाशक्तिर्दीप्तां ।विभीषणाय चिक्षेप राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥
- 20तां बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद लक्ष्मणः ।अथोदतिष्ठत्सन्नादो वानराणां तदा रणे ॥
- 21सा पपात शक्तिः काञ्चनमालिनी ।सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव दिवश्च्युता ॥
- 22ततः सम्भाविततरां कालेनापि ।जग्राह शक्तिं दीप्यमानां स्वतेजसा ॥
- 23सा बलवता रावणेन ।जज्वाल सुमहाघोरा शक्राशनिसमप्रभा ॥
- 24एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्तं विभीषणम् ।प्राणसंशयमापन्नं तूर्णमभ्यवपद्यत ॥
- 25तं विमोक्षयितुं वीरश्चापमायम्य लक्ष्मणः ।रावणं शक्तिहस्तं वै शरवर्षैरवाकिरत् ॥
- 26शरौघेण विसृष्टेन महात्मना ।स प्रहर्तुं मनश्चक्रे ॥
- 27मोक्षितं भ्रातरं दृष्ट्वा लक्ष्मणेन स रावणः ।लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदं वचनमब्रवीत् ॥
- 28। ॥
- 29। ॥
- 30। ॥
- 31। ॥
- 32सा क्षिप्ता भीमवेगेन शक्राशनिसमस्वना ।शक्तिरभ्यपतद्वेगाल्लक्ष्मणं रणमूर्धनि ॥
- 33तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः । लक्ष्मणायेति हतोद्यमा ॥
- 34रावणेन रणे शक्तिः क्रुद्धेनाशीविषोपमा ।मुक्ताऽऽशूरस्यभीतस्य लक्ष्मणस्य ममज्ज सा ॥
- 35। ॥
- 36। ॥
- 37तदवस्थं समीपस्थो लक्ष्मणं प्रेक्ष्य राघवः ।भ्रातृस्नेहान्महातेजा विषण्णहृदयोऽभवत् ॥
- 38स मुहूर्तमनुध्याय ।बभूव संरब्धतरो ॥
- 39न कालोऽयमिति सञ्चिन्त्य राघवः ।चक्रे सुतुमुलं युद्धं रावणस्य वधे ॥
- 40महता लक्ष्मणं सन्निरीक्ष्य च ।स ददर्श ततो रामः शक्त्या भिन्नं ॥
- 41। ॥
- 42यत्नतस्ते हरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैव बाणौघैः ॥
- 43सौमित्रिं सा विनिर्भिद्य प्रविष्टा धरणीतलम् ।तां कराभ्यां परामृश्य रामः शक्तिं भयावहाम् ॥
- 44समरे क्रुद्धो बलवा च ।तस्य निष्कर्षतः शक्तिं रावणेन बलीयसा ॥
- 45। ॥
- 46। ॥
- 47। ॥
- 48काङ्क्षतः घर्मान्ते मेघदर्शनम् ।अस्मिन्मुहूर्ते नचिरात्सत्यं वः ॥
- 49जगद्द्रक्ष्यथ वानराः ।राज्यनाशं वने वासं परिधावनम् ॥
- 50वैदेह्याश्च परामर्शं रक्षोभिश्च समागमम् ।प्राप्तं दुःखं महद्घोरं क्लेशं च ॥
- 51अद्य सर्वमहं त्यक्ष्ये निहत्वा रावणं ।यदर्थं वानरं सैन्यं समानीतमिदं मया ॥
- 52सुग्रीवश्च कृतो निहत्वा वालिनं रणे ।यदर्थं क्रान्तः सेतुर्बद्धश्च सागरे ॥
- 53सोऽयमद्य रणे पापश्चक्षुर्विषयमागतः ।चक्षुर्विषयमागम्य नायं जीवितुमर्हति ॥
- 54दृष्टिं व सर्पस्य मम रावणः ।स्वस्थाः पश्यत दुर्धर्षा युद्धं ॥
- 55आसीनाः ममेदं रावणस्य च ।अद्य रामस्य रामत्वं पश्यन्तु मम सम्युगे ॥
- 56। ॥
- 57सदेवाः कथयिष्यन्ति यावद्भूमिर्धरिष्यति ।समागम्य सदा लोके यथा युद्धं प्रवर्तितम् ॥
- 58। ॥
- 59। ॥
- 60। ॥
- 61ते भिन्नाश्च विकीर्णाश्च रामरावणयोः शराः ।दीप्ताग्रा निपेतु ॥
- 62तयोर्ज्यातलनिर्घोषो रामरावणयोर्महान् ।त्रासनः सर्वभूतानां सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥
- 63स कीर्यमाणः महात्मना दीप्तधनुष्मताऽर्दितः ।भयात्प्रदुद्राव समेत्य रावणोयथाऽनिलेनाभिहतो ॥