Vālmīki Rāmāyaṇa · The Meeting at Nandigrāma
Tap a verse for its meaning
- 1श्रुत्वा तु भरतः ।हृष्टमाज्ञापयामास शत्रुघ्नं परवीरहा ॥
- 2दैवतानि च सर्वाणि नगरस्य च ।सुगंधमाल्यैर्वादित्रैरर्चंतु नराः ॥
- 3सूताः सर्वे ।सर्वे वादित्रकुशला संघशः ॥
- 4अभिनिर्यांतु रामस्य द्रष्टुं मुखम् ।भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः परवीरहा ॥
- 5वीर्यवान् । निम्नानि विषमाणि समानि च ॥
- 6च निरस्यंतां नंदिग्रामादितः परम् ।सिंचंतु पृथिवीं कृत्स्नां वारिणा ॥
- 7ततोऽभ्यवकिरंत्वन्ये पुष्पैश्च सर्वशः । रथ्याः पुरवरोत्तमे ॥
- 8शोभयंतु च वेश्मानि प्रति ।स्रग्दामभिर्मुक्तपुष्पैः सुगंधैः ॥
- 9किरंतु शतशो नराः ।राजदारास्तथाऽमात्याः सैन्याः ॥
- 10ब्राह्मणाश्च गणाः ।धृष्टिर्जयंतो विजयः सिद्धार्थो ह्यर्थसाधकः ॥
- 11अशोको मंत्रपालश्च सुमंत्रश्चापि ।मत्तैर्नागसहस्रैश्च ॥
- 12अपरे सगजाभिः ।निर्ययुस्तुरगाक्रांतै रथैश्च ॥
- 13पताकिनाम् ।तुरगाणां सहस्रैश्च मुख्यैर्मुख्यनरान्वितैः ॥
- 14सहस्रैश्च वीराः परिवृता ययुः ।ततो यानान्युपारूढाः सर्वा ॥
- 15कौसल्यां कृत्वा सुमित्रां चापि निर्ययुः । सहिताः सर्वा नंदिग्राममुपागमन् ॥
- 16च नगरं तत्तु नंदिग्राममुपागमत् ।अश्वानां खुरशब्देन च ॥
- 17शंखदुंदुभिनादेन ।द्विजातिमुख्यैर्धर्मात्मा श्रेणीमुख्यैः ॥
- 18मंत्रिभिर्भरतो वृतः ।शंखभेरीनिनादैश्च ॥
- 19गृहीत्वा तु शिरसा । छत्रमादाय शुक्लमाल्योपशोभितम् ॥
- 20शुक्ले च राजार्हे हेमभूषिते । दीन ॥
- 21भ्रातुरागमनं श्रुत्वा हर्षमागतः । ततो रामं महात्मा सचिवैः सह ॥
- 22समीक्ष्य भरतो वाक्यमुवाच ।कच्चिन्न खलु सेव्यते ॥
- 23न हि पश्यामि राममार्यं परंतपम् ।कच्चिन्न खलु दृश्यंते वानराः ॥
- 24अथैवमुक्ते वचने ।अर्थं व भरतं सत्यविक्रमम् ॥
- 25सुमितान्वृक्षान्प्राप्य । मत्तभ्रमरनादितान् ॥
- 26तस्य चैष वरो दत्तो परंतप ।ससैन्यस्य कृतं सर्वगुणान्वितम् ॥
- 27निस्वनः श्रूयते भीमः प्रहृष्टानां ।मन्ये वानरसेना सा नदीं तरति ॥
- 28समुद्धूतं पश्य प्रति ।मन्ये सालवनं रम्यं लोलयंति ॥
- 29तदेतद्दृश्यते दूराद्विमलं चंद्रसन्निभम् । दिव्यं मनसा ॥
- 30रावणं सार्धं हत्वा लब्धं महात्मना । विमानं ॥
- 31प्रसादेन दिव्यमेत ।एतस्मिन्भ्रातरौ वीरौ वैदेह्या सह ॥
- 32सुग्रीवश्च महातेजा विभीषणः ।ततो निस्वनो दिवमस्पृशत् ॥
- 33स्त्रीबालयुववृद्धानां कीर्तिते ।रथकुंजरवाजिभ्य महीं गताः ॥
- 34ददृशुस्तं विमानस्थं नराः । भूत्वा प्रहृष्टो राघवोन्मुखः ॥
- 35ततो राममपूजयत् ।मनसा ब्रह्मणा सृष्टे विमाने ॥
- 36रराज ।ततो विमानाग्रगतं भरतो भ्रातरं तदा ॥
- 37ववंदे रामं भास्करम् ।ततो तद्विमानमनुत्तमम् ॥
- 38महावेगं निष्पपात महीतले । विमानं तद्भरतः सत्यविक्रमः ॥
- 39राममासाद्य मुदितः ।तं समुत्थाप्य काकुत्स्थ गतम् ॥
- 40भरतमारोप्य मुदितः ।ततो लक्ष्मणमासाद्य वैदेहीं चाभ्यवादयत् ॥
- 41अभिवाद्य ततः प्रीतो भरतो चाब्रवीत् ।सुग्रीवं जांबवंतं तथाऽंगदम् ॥
- 42मैंदं च द्विविदं नीलमृषभं ।सुषेणं च नलं चैव गवाक्षं गंधमादनम् ॥
- 43शरभं पनसं चैव भरतः परिषस्वजे ।ते कृत्वा रूपं वानराः ॥
- 44पर्यपृच्छंस्ते प्रहृष्टा भरतं तदा ।अथाब्रवीद्राजपुत्रः सुग्रीवं ॥
- 45परिष्वज्य महातेजा भरतो वरः ।त्वमस्माकं चतुर्णां तु भ्राता सुग्रीव ॥
- 46।विभीषणं च भरतः ॥
- 47त्वया सहायेन कृतं कर्म ।शत्रुघ्नश्च तदा राममभिवाद्य सलक्ष्मणम् ॥
- 48सीतायाश्चरणौ पश्चा ।रामो मातरमासाद्य विषण्णां ॥
- 49जग्राह पादौ मनो मातुः ।अभिवाद्य सुमित्रां च कैकेयीं च ॥
- 50स ततः सर्वाः ।स्वागतं ते महाबाहो ॥
- 51इति प्रांजलयः सर्वे राममब्रुवन् । प्रगृहीतानि नागरैः ॥
- 52पद्मानि ददर्श भरताग्रजः । ते तु रामस्य गृहीत्वा भरतः स्वयम् ॥
- 53चरणाभ्यां नरेंद्रस्य धर्मवित् ।अब्रवीच्च तदा रामं भरतः स ॥
- 54एतत्ते रक्षितं राजन्राज्यं मया ।अद्य जन्म मे संवृत्तश्च ॥
- 55यस्त्वां पश्यामि राजानमयोध्यां पुनरागतम् ।अवेक्षतां भवा पुरं बलम् ॥
- 56भवत सर्वं कृतं मया ।तथा ब्रुवाणं भरतं दृष्ट्वा तं ॥
- 57मुमुचुर्वानरा राक्षसश्च विभीषणः ।ततः रतमंकमारोप्य राघवः ॥
- 58ययौ तेन विमानेन ससैन्यो ।भरताश्रममासाद्य राघवस्तदा ॥
- 59अवतीर्य महीतले ।अब्रवीच्च तदा राम ॥
- 60वह गम्यताम् ।ततो रामाभ्यनुज्ञातं तद्विमानमनुत्तमम् ।उत्तरां दिशमागम्य जगाम ॥
- 61राघवोबृहस्पतेः शक्र इवामराधिपः । पादौ पृथगासने शुभेसहैव तेनोपविवेश राघवः ॥