Vālmīki Rāmāyaṇa · The Consecration of Rāma
Tap a verse for its meaning
- 1।बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम् ॥
- 2मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम । पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम ॥
- 3न्यस्ता बलीयसा ।रुं भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥
- 4वारिवेगेन महता भिन्नः क्षरन् । मन्ये ॥
- 5गतिं इवाश्वस्य हंसस्येव च ।नान्वेतुमुत्सहे राम तव मार्ग ॥
- 6यथा वृक्षो जात ।महांश्च सुदुरारोहो ॥
- 7पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयन् ।तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स ॥
- 8महाबाहो त्वदर्थं वेत्तुमर्हसि ।यद्यस्मान्मनुजेन्द्र त्वं हि ॥
- 9त्वामनुपश्यतु सर्वतः ।प्रतपन्तमिवादित्यं दीप्ततेजसम् ॥
- 10।मधुरैर्गीतशब्दैश्च राघव ॥
- 11यावदावर्तते यावती च ।तावत्त्वमिह सर्वस्य ॥
- 12भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः । प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे ॥
- 13ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः । सुशीघ्राश्च राघवं पर्युपासत ॥
- 14पूर्वं तु भरते लक्ष्मणे च महाबले ।सुग्रीवे च विभीषणे ॥
- 15स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः । रामस्तस्थौ तत्र ज्वलन् ॥
- 16च रामस्य कारयामास वीर्यवान् ।लक्ष्मणस्य च ॥
- 17प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा । तदा चक्रु मनोहरम् ॥
- 18ततो सर्वासामेव शोभनम् ।चकार यत्नात्कौसल्या प्रहृष्टा ॥
- 19ततः शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रो नाम ।योजयित्वाऽभिचक्राम रथं ॥
- 20दिव्यं दृष्ट्वा ।आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः ॥
- 21सुग्रीवो हनुमांश्चैव ।स्नातौ दिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुः ॥
- 22ययुस्ताः शुभकुण्डलाः ।सुग्रीवपत्न्यः सीता च द्रष्टुं ॥
- 23अयोध्यायां तु राज्ञो दशरथस्य ये । पुरस्कृत्य ॥
- 24अशोको विजयश्चैव सुमन्त्रश्चैव । नगरस्य च ॥
- 25महात्मनः ।कर्तुमर्हथ रामस्य यद्य ॥
- 26इति ते मन्त्रिणः सर्वे तु पुरोहितम् ।नगरान्निर्ययुस्तूर्णं ॥
- 27रथमिन्द्र ।प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम् ॥
- 28जग्राह भरतो त्रुघ्न ।लक्ष्मणो तस्य मूर्ध्नि सम्पर्यवीजयत् ॥
- 29श्वेतं च जग्राह पुरतः स्थितः ।अपरं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥
- 30ऋषिसङ्घैस्तदाऽऽकाशे देवैश्च । रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः ॥
- 31ततः नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम् ।आरुरोह महातेजाः सुग्रीवः ॥
- 32ययुरास्थाय वानराः । कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः ॥
- 33शङ्खशब्दप्रणादैश्च च निस्वनैः ।प्रययौ पुरीं ॥
- 34ददृशुस्ते समायान्तं राघवं ।विराजमानं वपुषा तदा ॥
- 35ते काकुत्स्थं रामेण ।अनुजग्मुर्महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितम् ॥
- 36अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैव तथा तः ।श्रिया रामो नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥
- 37स ।प्रव्याहरद्भिर्मुदितै ययौ वृतः ॥
- 38च गावः कन्यास्तथा द्विजाः ।नरा रामस्य पुरतो ययुः ॥
- 39च रामः सुग्रीवे प्रभावं ।वानराणां च तत्कर्म राक्षसानां च तद्बलम् ॥
- 40विभीषणस्य च मन्त्रिणाम् ।श्रुत्वा तु जग्मुरयोध्यापुरवासिनः ॥
- 41रामो वानरसंवृतः । प्रविवेश ह ॥
- 42ततो गृहे गृहे । रम्यमाससाद पितुर्गृहम् ॥
- 43अथाब्रवीद्राजपुत्रो भरतं । वाचा मधुरं ॥
- 44प्रविश्य च महात्मनः ।कौसल्यां च सुमित्रां च ॥
- 45यच्च श्रेष्ठं महत् । सुग्रीवाय निवेदय ॥
- 46तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भरतः । सुग्रीवं प्रविवेश तमालयम् ॥
- 47तत च ।गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन ॥
- 48उवाच च महातेजाः सुग्रीवं ।अभिषेकाय रामस्य प्रभो ॥
- 49नरेन्द्राणां चतुर्णां चतुरो ।ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः ॥
- 50यथा चतुर्णां ।पूर्णैर्घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः ॥
- 51एवमुक्ता महात्मानो वानरा ।उत्पेतुर्गगनं शीघ्रं ॥
- 52जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानराः ।ऋषभश्चैव लपूर्णानथानयन् ॥
- 53जलं कुम्भेषु चाहरन् ।लशं जलपूर्णमथानयत् ॥
- 54सुषेणः सर्वरत्नविभूषितम् ।ऋषभो र्णं समुद्राज्जलमाहरत् ॥
- 55संवृतं काञ्चनं घटम् ।गवयः यमाजहार ॥
- 56महता शीतं । जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः ॥
- 57आजहार स धर्मात्मा ।ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतं प्रेक्ष्य तज्जलम् ॥
- 58अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह । सुहृद्भ्यश्च ॥
- 59ततः स वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह ।रामं न्यवेशयत् ॥
- 60वसिष्ठो काश्यपः ।कात्यायनः सुयज्ञश्च गौतमो विजयस्तथा ॥
- 61रव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगन्धिना ।सलिलेन सहस्राक्षं यथा ॥
- 62ह्मणैः पूर्वं कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ।योधैश्चैवाभ्यषिञ्चंस्ते सम्प्रहृष्टाः ॥
- 63वतैर्नभसि स्थितैः ।चतुर्भि सर्वैर्देवैश्च सङ्गतैः ॥
- 64ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं रत्नशोभितम् ।अभिषिक्तः पुरा येन दीप्ततेजसम् ॥
- 65राजानः क्रमाद्येनाभिषेचिताः ।सभायां शोभितायां ॥
- 66रत्नैर्नानाविधैश्चैव चित्रितायां सुशोभनैः । कल्पयित्वा ॥
- 67किरीटेन ततः पश्चाद्वसिष्ठेन महात्मना ।ऋत्विग्भिर्भूषणैश्चैव राघवः ॥
- 68तु तस्य जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम् ।श्वेतं च सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥
- 69अपरं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।मालां ज्वलन्तीं वपुषा काञ्चनीं ॥
- 70राघवाय ददौ ।सर्वरत्नसमायुक्तं मणिरत्नविभूषितम् ॥
- 71नरेन्द्राय ददौ ।प्रजगुर्देवगन्धर्वा ॥
- 72तदा रामस्य धीमतः ।भूमिः चैव फलवन्तश्च पादपाः ॥
- 73गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू । धेनूनां च गवां तथा ॥
- 74ददौ शतं वृषान्पूर्वं । ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः ॥
- 75नानाभरणवस्त्राणि च राघवः । काञ्चनीं ॥
- 76सुग्रीवाय दिव्यां प्रायच्छन्मनुजर्षभः । च ॥
- 77वालिपुत्राय ददौ ।मणिप्रवरजुष्टं च ॥
- 78सीतायै प्रददौ राम । दिव्ये शुभान्याभरणानि च ॥
- 79वैदेही प्रददौ ।अवमुच्यात्मनः कण्ठाद्धारं ॥
- 80अवैक्षत हरीन्सर्वान्भर्तारं च । सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ॥
- 81प्रदेहि हारं यस्य तुष्टासि ।पौरुषं विक्रमो बुद्धिर्यस्मिन्नेतानि ॥
- 82ददौ सा वायुपुत्राय तं ।हनुमांस्तेन हारेण वानरर्षभः ॥
- 83यथाऽचलः ।ततो द्विविदमैन्दाभ्यां नीलाय च ॥
- 84सर्वा प्रददौ ।सर्वे वानरवृद्धाश्च ये चान्ये वानरेश्वराः ॥
- 85वासोभिर्भूषणैश्चैव ।विभीषणोऽथ सुग्रीवो हनुमान् जाम्बवांस्तथा ॥
- 86सर्ववानरमुख्याश्च ।यथार्हं पूजिताः सर्वैः कामै रत्नैश्च ॥
- 87सर्वे जग्मुरेव ।नत्वा सर्वे महात्मानं ततस्ते ॥
- 88किष्किन्धामभ्युपागमन् ।सुग्रीवो वानरश्रेष्ठो दृष्ट्वा ॥
- 89पूजितश्चैव रामेण किष्किन्धां रीम् ।रामेण यथार्हं प्रतिपूजितः ॥
- 90लब्ध्वा राजा लङ्कां प्राया ।स राज्यमखिलं ॥
- 91राघवः शशास परया मुदा ।उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं ॥
- 92धर्मज्ञ मया सहेमांगां पूर्वराजाध्युषितां बलेन ।तुल्यं मया त्वं पितृभिर्धृता यातां ॥
- 93सर्वात्मना यदा न योगम् ।नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्ये महात्मा ॥
- 94।अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥
- 95राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः । सदश्वा ॥
- 96स महास्कन्धः प्रतापवान् । रामः ॥
- 97राघवश्चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यमनुत्तमम् । बहुविधैर्यज्ञैः ॥
- 98न पर्यदेव न च भयम् ।न व्याधिजं भयं चासी ॥
- 99कंचिदस्पृशत् ।न च स्म वृद्धा बालानां कुर्वते ॥
- 100सर्वं मुदितमेवासीत्सर्वो । रस्परम् ॥
- 101आसन्वर्षसहस्राणि तथा । रामे राज्यं प्रशासति ॥
- 102। जगदभूद्रामे राज्यं प्रशासति ॥
- 103नित्यफलास्तरवः स्कन्धविस्तृताः । च सुखस्पर्शश्च मारुतः ॥
- 104ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा । प्रवर्तन्ते तुष्टाः स्वैरेव कर्मभिः ॥
- 105आसन्प्रजा रामे शासति ।सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः ॥
- 106च ।भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्रामो ॥
- 107धन्यं राज्ञां च विजयावहम् । पुरा वाल्मीकिना कृतम् ॥
- 108यः नरः । पुत्रान्वै धनकामो धनानि च ॥
- 109लभते मनुजो लोके श्रुत्वा ।महीं विजयते राजा ॥
- 110राघवेण यथा सुमित्रा लक्ष्मणेन च ।भरतेन च कैकेयी स्त्रियः ॥
- 111भविष्यन्ति ।श्रुत्वा दीर्घमायुश्च विन्दति ॥
- 112रामस्य चैव सर्वमक्लिष्टकर्मणः ।शृणोति य इदं वाल्मीकिना कृतम् ॥
- 113जितक्रोधो ।समागमं लभते चापि बान्धवैः ॥
- 114प्नुयादिह राघवात् ।श्रवणेन सुराः सर्वे प्रीयन्ते ॥
- 115गृहे तिष्ठन्ति यस्य वै ।विजयेत महीं राजा प्रवासी जेत् ॥
- 116स्त्रियो श्रुत्वा पुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।पूजयंश्च ॥
- 117मुच्येत दीर्घमायुरवाप्नुयात् । नित्यं श्रोतव्यं क्षत्रियै ॥
- 118भविष्यति न संशयः ।रामायणमिदं शृण्वतः पठतः सदा ॥
- 119प्रीयते सततं रामः स हि ।आदिदेवो महाबाहुर्हरिर्नारायणः प्रभुः । रघुश्रेष्ठः लक्ष्मण उच्यते ॥
- 120धनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्च मुख्याः सुखमुत्तमं च ।शृत्वा शुभं काव्यमिदं प्राप्नोति सर्वां भुवि ॥
- 121आयुष्यमारोग्यकरं यशस्यं बुद्धिकरं शुभं च ।श्रोतव्यमेत सद्भि--राख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥
- 122।प्रव्याहरत बलं विष्णोः प्रवर्धताम् ॥
- 123देवाश्च सर्वे तुष्यन्ति ।रामायणस्य श्रवणात्तुष्यन्ति ॥
- 124भक्त्या रामस्य ये चेमां कृताम् । च नरास्तेषां वास ॥