Vālmīki Rāmāyaṇa · The Rise of Vaiśravaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य मुनिपुङ्गवः ।अचिरेणैव कालेन पितेव स्थितः ॥
- 2सत्यवाञ्छीलवाञ्छान्तः शुचिः ।सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं ॥
- 3ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो ।ददौ विश्रवसे भार्यां स्वसुतां ॥
- 4प्रतिगृह्य तु तदा ।प्रजान्वेक्षिकया बुद्ध्या श्रेयो ह्यस्य विचिन्तयन् ॥
- 5मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।स तस्यां वीर्यसम्पन्नमपत्यं ॥
- 6जनयामास सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम् ।तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः सम्बभूव ॥
- 7दृष्ट्वा श्रेयस्करीं बुद्धिं धनाध्यक्षो भविष्यति ।नाम तस्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा ॥
- 8यस्माद्विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव ।तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्वेष ॥
- 9स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा ।अवर्धताहुतिहुतो ॥
- 10तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः ।चरिष्ये परमं धर्मं धर्मो हि ॥
- 11स तु तपस्तप्त्वा महावने ।यन्त्रितो नियमैरुग्रैश्चकार सुमहत्तपः ॥
- 12पूर्णे वर्षसहस्रान्ते तं तं विधिमकल्पयत् । मारुताहारो निराहारस्तथैव च ॥
- 13एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येकवर्षवत् ।अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सह ॥
- 14गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् ।परितुष्टो ऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन ।वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं महामते ॥
- 15अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् ।भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं ॥
- 16अथाब्रवीद्वैश्रवणं चेतसा ।ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत् ॥
- 17अहं वै लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः ॥
- 18यमेन्द्रवरुणानां च पदं यत्तव चेप्सितम् ।तद्गच्छ त्वं हि निधीशत्वमवाप्नुहि ।शक्राम्बुपयमानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि ॥
- 19एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसन्निभम् ।प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ॥
- 20स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् ।कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव ॥
- 21इत्युक्त्वा स गतो स्वस्थानं सह ॥
- 22गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्थलम् ।वने स पितरं प्राह ।निवासनं न मे देवो विदधे स प्रजापतिः ॥
- 23भगवँल्लब्धवानस्मि वरमिष्टं पितामहात् ।तं पश्य भगवन्कञ्चिन्निवासं साधु मे प्रभो ॥
- 24न च भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ।एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुङ्गवः ॥
- 25वचनं प्राह श्रूयतामिति सत्तमः ।दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ॥
- 26तस्याग्रे तु विशाला सा महेन्द्रस्य पुरी यथा । नाम पुरी रम्या निर्मिता ॥
- 27राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ।तत्र त्वं वस भद्रं ते नात्र संशयः ॥
- 28परिघा यन्त्रशस्त्रसमावृता ।रमणीया पुरी सा हि रुक्म ॥
- 29राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा ।शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ॥
- 30सम्प्रति लङ्का सा प्रभुस्तस्या न विद्यते ।स त्वं तत्र निवासाय गच्छ पुत्र ॥
- 31निर्दोषस्तत्र ते वासो न बाधास्तत्र कस्यचित् ।एतच्छुत्वा स धर्मिष्ठं वचनं पितुः ॥
- 32निवासयामास तदा लङ्कां ।नैर्ऋतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदुतैः सह ॥
- 33अचिरेणैव कालेन तस्य ॥
- 34स तु तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा ।समुद्रपरिघायां तु लङ्कायां विश्रवात्मजः ॥
- 35काले काले तु धर्मात्मा ।अभ्यागच्छद्विनीतात्मा पितरं मातरं च हि ॥
- 36स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्तथाप्सरोनृत्यविभूषितालयः ।गभस्तिभिः सूर्य इवावभासयन्पितुः समीपं प्रययौ स ॥