Vālmīki Rāmāyaṇa · The Rise of the Three Brothers
Tap a verse for its meaning
- 1सुकेशं दृष्ट्वा वरलब्धं च ।ग्रामणीर्नाम विश्वावसुसमप्रभः ॥
- 2तस्य नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा ।त्रिषु लोकेषु विख्याता ।तां सुकेशाय ददौ रक्षःश्रियं यथा ॥
- 3वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् ।आसीद्देववती धनं प्राप्येव ॥
- 4स तया सह संयुक्तो रराज ।अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव ॥
- 5देववत्यां जनयामास ॥
- 6त्रीन् पुत्रान् जनयामास । च च बलिनां वरम् ।त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ॥
- 7इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः ।त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ॥
- 8त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः ।विवृद्धिमगमंस्तत्र इव ॥
- 9वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् ।तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥
- 10प्रगृह्य क्षसा नृपसत्तम ।विचेरुस्ते तपो घोरं ॥
- 11सत्यार्जवशमोपेतैस्तपोभिरतिदुष्करैः ।सन्तापयन्तदेवासुरमानुषान् ॥
- 12ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः ।सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ॥
- 13ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् ।ऊचुः सर्वे द्रुमाः ॥
- 14तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । शत्रुहन्तारस्तथैव ॥
- 15प्रभविष्ण्वो भवामेति ॥
- 16एवं भविष्यतीत्युक्त्वा भुः ।स ययौ ब्रह्मलोकाय ब्राह्मणवत्सलः ॥
- 17वरं लब्ध्वा तु ते सर्वे राम रात्रिञ्चरास्तदा ।बाधन्ते वरदान ॥
- 18तैर्वध्यमाना सर्षिसङ्घाः सचारणाः ।त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥
- 19अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् ।ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥
- 20ओजस्तेजोबलवतां महतामात्मतेजसा । देवानां ॥
- 21अस्माकमपि तावत्त्वं महामते ।हिमवन्तमपाश्रित्य मेरुमन्दरमेव वा ।महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥
- 22ततस्तेषां राक्षसानां ।निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ॥
- 23दक्षिणस्योदधेस्तीरे नाम पर्वतः । इति चाप्यन्यो द्वितीयस्तत्र सत्तमाः ॥
- 24तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसन्निभे ।शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥
- 25। हेमतोरणसंवृता ॥
- 26मया शक्राज्ञप्तेन ।तस्यां वसत दुर्धर्षा यूयं ॥
- 27अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ।लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः ॥
- 28भविष्यथ शत्रूणां ॥
- 29श्रुत्वा ततस्ते ।सहस्रानुचरा भूत्वा गत्वा तामवसन्पुरीम् ॥
- 30दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् । ते हृष्टा न्यवस ॥
- 31एतस्मिन्नेव काले तु यथाकामं च । नाम बभूव रघुनन्दन ॥
- 32तस्याः कान्यात्रयं ह्यासीत् ।ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी ॥
- 33कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा ।त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः ॥
- 34दत्ता मात्रा महाभागा ।कुतदारास्तु ते राम सुकेशतनयास्तदा ॥
- 35चिक्रीडुः सह भार्याभिरप्सरोभिरिवामराः ।ततो माल्यवतो भार्या नाम सुन्दरी ॥
- 36स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत् ।वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैव राक्षसः ॥
- 37सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च । चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ॥
- 38ऽपि भार्यासीत्पूर्णचद्रनिभानना ।नाम्ना राम ॥
- 39जनयामास यदपत्यं ।केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ॥
- 40प्रहस्तो ऽकम्पनश्चैव विकटः कालकार्मुखः ।धूम्राक्षश्चैव दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ॥
- 41प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः ।राका पुष्पोत्कटा चैव च शुचिस्मिता ॥ च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ॥
- 42मालेस्तु नाम रूपशालिनी ।भार्यासी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ॥
- 43सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो ।अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु ॥
- 44अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च ।एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचराः ॥
- 45ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः ।सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे ता ॥
- 46जगद्भ्रमन्तो ऽनिलव रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः ।वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ॥