Vālmīki Rāmāyaṇa · The Fall of Kuvera and the Seizing of Puṣpaka
Tap a verse for its meaning
- 1ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः ।धनाध्यक्षो महायक्षं माणिभद्रमथाब्रवीत् ॥
- 2रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् ।शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम् ॥
- 3एवमुक्तो महाबाहु ।वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत् ॥
- 4ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः ।अभिघ्नन्तस्तदा मुपाद्रवन् ॥
- 5कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु ।बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः ॥
- 6ततो सगन्धर्वा ऋषयो ।दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन् ॥
- 7यक्षाणां तु सहस्रं निहतं रणे । चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम् ॥
- 8क्रुद्धेन च तदा राज युयुत्सुना । द्वे सहस्रे निपातिते ॥
- 9क्व च यक्षार्जवं युद्धं क्व च ।रक्षसां पुरुषव्याघ्र तेन ते ऽभ्यधिका युधि ॥
- 10समागम्य माणिभद्रो महारणे ।मुसलेनोरसि क्रोधात्तडितो न च कम्पितः ॥
- 11ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः ।धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि स पपात ह ॥
- 12धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं ।अभ्यधावत सङ्ग्रामे माणिभद्रं ॥
- 13तं क्रुद्धमभिधावन्तं माणिभद्रो दशाननम् ।शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभि ॥
- 14ताडितो माणिभद्रस्य प्राहरद्रणे ।तस्य तेन मुकुटं पार्श्वमागतम् ॥
- 15ततः संयुध्यमानेन विष्टब्धो न व्यकम्पत ।तदाप्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः । सुमहान्राजंस्तस्मिन्शैले ऽभ्यवर्तत ॥
- 16ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो ।शुक्रप्रौष्ठपदाभ्यां च पद्मशङ्खसमावृतः ॥
- 17स दृष्ट्वा भ्रातरं सङ्ख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् ।उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले ॥
- 18यन्मया वार्यमाणस्त्वं नावगच्छसि दुर्मते ।पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ॥
- 19यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः ।स तस्य जानीते कर्मणः फलम् ॥
- 20देवता नाभिनन्दन्ति केनचित् ।येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे ॥
- 21मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते ।स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ॥
- 22अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति ।स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽऽत्मनो गतिम् ॥
- 23धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च ।तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत् ॥
- 24हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना ।तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति ॥
- 25कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः ।देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते ।यादृशं कुरुते तादृशं फलमश्नुते ॥
- 26बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च ।प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं ॥
- 27एवं त्वं यस्य ते मतिरीदृशी ।न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः ॥
- 28एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः । सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ॥
- 29ततस्तेन दशग्रीवो महात्मना ।गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ॥
- 30ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं ।न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ॥
- 31आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा ।राक्षसेन्द्रो तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥
- 32ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं ।रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ॥
- 33व्याघ्रो वराहो जीमूतः सागरो द्रुमः ।यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ॥
- 34बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः ।प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं ॥
- 35जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य ।एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ॥
- 36कृत्तमूल इवाशोको निपपात ॥
- 37ततः पद्मादिभिस्तत्र स तदा वृतः ।धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय ॥
- 38निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः ।पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं ॥
- 39संवीतं ।मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ॥
- 40मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् ।मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ॥
- 41देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् ।बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं परिनिर्मितम् ॥
- 42निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् ।न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ॥
- 43स तं राजा समारुह्य कामगं ।जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ॥
- 44जित्वा वैश्रवणं देवं मवातरत् ॥
- 45स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं मलकिरीटहारवान् ।रराज वै परमविमानमास्थितो सदसि गतो यथानलः ॥