Vālmīki Rāmāyaṇa · The Naming of Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1स जित्वा धनदं राम भ्रातरं ।महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ॥
- 2अथापश्यद्दशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् ।गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ॥
- 3स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् ।अपश्यत् पुष्पकं तत्र तदा ॥
- 4विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा ह्यगमं कामागं कृतम् ।अचिन्तय सचिवैस्तैः समावृतः ॥
- 5किन्निमित्तं चेच्छया मे नेदं गच्छति पुष्पकम् ।पर्वतस्योपरिष्ठस्य कर्मेदं कस्यचिद्भवेत् ॥
- 6ततो ऽब्रवीत्तदा राम मारीचो ।नेदं निष्कारणं राजन्पुष्पकं यन्न गच्छति ॥
- 7अथवा पुष्पकमिदं ।अतो निष्पन्दमभवद्धनाध्यक्षविनाकृतम् ॥
- 8इति वाक्यान्तरे तस्य कृष्णपिङ्गलः ।वामनो विकटो मुण्डी प्रह्वभुजो बली ॥
- 9ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो ऽब्रवीत् ।नन्दीश्वरो वचश्चेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ॥
- 10दशग्रीव शैले क्रीडति ।सुपर्णनागयक्षाणां देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥
- 11सर्वेषामेव भूतानामगम्यः पर्वतः कृतः ।इति नन्दिवचः श्रुत्वा क्रोधात्कम्पितकुण्डलः ॥
- 12रोषात्तु पुष्पकादवरुह्य सः ।को ऽयं शङ्कर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागतः ॥
- 13सो ऽपश्यन्नन्दिनं तत्र देवस्यादूरतः स्थितम् ।दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शङ्करम् ॥
- 14तं दृष्ट्वा वानरमुखमवज्ञाय स राक्षसः ।प्रहासं मुमुचे तत्र सतोय इव तोयदः ॥
- 15तं क्रुद्धो भगवान्नन्दी शङ्करस्यापरा ।अब्रवीत्तत्र तद्रक्षो दशाननमुपस्थितम् ॥
- 16यस्माद्वानररूपं मामवज्ञाय दशानन ।अशनीपातसङ्काशमपहासं प्रमुक्तवान् ॥
- 17तस्मान्मद्रूपसम्पन्ना मद्वीर्यसमतेजसः ।उत्पत्स्यन्ति वधार्थं हि कुलस्य तव ॥
- 18क्रूरा ।युद्धोन्मत्ता बलोद्रिक्ताः शैला इव विसर्पिणः ॥
- 19ते तव प्रबलं दर्पमुत्सेधं च पृथग्विधम् । सम्भूय सहामात्यसुतस्य च ॥
- 20किं त्विदानीं मया शक्यं हन्तुं त्वां हे ।न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव ॥
- 21इत्युदीरितवाक्ये तु देवे तस्मिन्महात्मनि ।देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥
- 22स तदा नन्दिवाक्यं महाबलः ।पर्वतं तु समासाद्य वाक्यमाह ॥
- 23पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः ।तमिमं शैलमुन्मूलं करोमि तव ॥
- 24केन भवो नित्यं क्रीडति राजवत् ।विज्ञातव्यं न जानीते भयस्थानमुपस्थितम् ॥
- 25एवमुक्त्वा ततो राम पर्वते ।तोलयामास तं शीघ्रं स शैलं ॥
- 26चालनास्यैव गणा देवस्य कम्पिताः ।चचाल चापि तदा ऽऽश्लिष्टा म् ॥
- 27ततो राम महादेवो देवानां प्रवरो हरः । तं शैलं पीडयामास लीलया ॥
- 28पीडितास्तु ततस्तस्य शैलस्याधोगता भुजाः ।विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः ॥
- 29रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तदा ।मुक्तो सहसा त्रैलोक्यं येन कम्पितम् ॥
- 30मेनिरे वज्रनिष्पेषं तस्यामात्या ।तदा वर्त्मस्थचलिता देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥
- 31समुद्राश्चापि सङ्क्षुब्धाश्चलिताश्चापि पर्वताः ।यक्षा सिद्धाः किमेतदिति चाब्रुवन् ॥
- 32अथ ते मन्त्रिणस्तस्य विक्रोशन्तमथाब्रुवन् । महादेवं नीलकण्ठमुमापतिम् ॥
- 33तमृते शरणं नान्यं पश्यामो ऽत्र दशानन । प्रणतो भूत्वा तमेव शरणं व्रज ॥
- 34शङ्करस्तुष्टः प्रसादं ते विधास्यति ।एवमुक्तस्तदामात्यैस्तुष्टाव ॥
- 35सामभिर्विविधैः स्तोत्रैः प्रणम्य स दशाननः ।संवत्सरसहस्रं तु रुदतो रक्षसो गतम् ॥
- 36ततः प्रीतो शैलाग्रे विष्ठितः ।मुक्त्वा चास्य भुजान्राम प्राह वाक्यं दशाननम् ॥
- 37प्रीतो ऽस्मि तव वीर्यस्य दशानन ।शैलाक्रान्तेन यो मुक्तस्त्वया रावः सुदारुणः ॥
- 38यस्माल्लोकत्रयं चैतद्रावितं भयमागतम् ।तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना राजन्भविष्यसि ॥
- 39देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये ।एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं ॥
- 40गच्छ विस्रब्धं पथा येन त्वमिच्छसि ।मया चैवाभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ॥
- 41एवमुक्तस्तु शम्भुना स्वयमब्रवीत् ।प्रीतो यदि महादेव वरं मे देहि याचतः ॥
- 42अवध्यत्वं मया प्राप्तं देवगन्धर्वदानवैः ।राक्षसैर्गुह्यकैर्नागैर्ये चान्ये बलवत्तराः ॥
- 43गणे देव स्वल्पास्ते मम सम्मताः ।दीर्घमायुश्च मे प्राप्तं ब्रह्मण ॥
- 44वाञ्छितं चायुषः शेषं शस्त्रं त्वं च प्रयच्छ मे ।एवमुक्तस्ततस्तेन रावणेन स शङ्करः ॥
- 45ददौ महादीप्तं श्रुतम् ।आयुषश्चावशेषं च स्थित्वा भूतपतिस्तदा ॥
- 46दत्त्वोवाच ततः शम्भुर्नावज्ञेयमिदं त्वया ।अवज्ञातं यदि हि ते मामेवैष्यत्यसंशयः ॥
- 47एवं कृतनामा स रावणः । महादेवमारुरोहाथ पुष्पकम् ॥
- 48ततो पर्यक्रामत ।क्षत्रियान्सुमहावीर्यान्बाधमान इतस्ततः ॥
- 49केचि शूराः युद्धदुर्मदाः ।तच्छासनमकुर्वन्तो विनेशुः स ॥
- 50अपरे दुर्जयं रक्षो जानन्तः ।जिताः स्म इत्यभाषन्त राक्षसं ॥