Vālmīki Rāmāyaṇa · The Descent into the Underworld
Tap a verse for its meaning
- 1एवं सञ्चिन्त्य जगाम ।आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति ॥
- 2अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम् ।विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम् ॥
- 3स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं तत्र नारदम् ।अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य ॥
- 4कच्चित्क्षेमं तु कच्चिद्धर्मो न नश्यति ।किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित ॥
- 5अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो ।श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम् ॥
- 6एष नाम्नो पितृराज ।उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम् ॥
- 7एतेन कारणेनाहं ह्यागतः प्रभो ।द्य तव किं नु भविष्यति ॥
- 8एतस्मिन्नन्तरे दूरादंशुमन्तमिवोदितम् ।ददृशुर्दीप्तमायान्तं तस्य ॥
- 9तं देशं प्रभया तस्य महाबलः ।कृत्वा सर्वं समीपं सो ऽभ्यवर्तत ॥
- 10सो ऽपश्यत्स महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः ।प्राणिनः कर्म भुञ्जानांश्चैव ॥
- 11अपश्य यमस्यानुचरैः सह ।यमस्य पुरुषैरुग्रैर्घोररूपैर्भयानकैः ॥
- 12ददर्श क्लिश्यमानांश्च ।क्रोशतश्च महानादं तीव्रनिष्टनतत्परान् ॥
- 13कृमिभिर्भक्ष्यमाणांश्च सारमेयैश्च दारुणैः ॥
- 14श्रोत्रायासकरा वाचो वदतश्च भयावहाः ।सन्तार्यमाणा बहुशः ॥
- 15वालुकासु च तप्यमानान्मुहुर्मुहुः । चैव भिद्यमानानधार्मिकान् ॥
- 16क्षारनद्यां च चैव हि ।पानीयं याचमानांश्च तृषितान्क्षुधितानपि ॥
- 17शान्दीनान्विवर्णान्मुक्तमूर्धजान् ।नान्रूक्षांश्च परिधावतः ॥
- 18ददर्श रावणो मार्गे शतशो ऽथ सहस्रशः ।कांश्चिच्च गृहमुख्येषु गीतवादित्रनिःस्वनैः ।प्रमोदमानानद्राक्षीद्रावणः स्वकैः ॥
- 19गौरसं ह्यन्नं चैवान्नदायिनः ।गृहांश्च गृहदातारः स्वकर्मफलमश्नतः ॥
- 20प्रमदाभिरलङ्कृतान् ॥
- 21धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमाना ।ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ॥
- 22ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः ।रावणो बलाद्बली ॥
- 23प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा ।सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ॥
- 24प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा । सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ॥
- 25ततो सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः । योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ॥
- 26ते शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः ।पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ॥
- 27तस्यासनानि च ।पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ॥
- 28देवनिष्ठानभूतं त पुष्पकं मृधे ।भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ॥
- 29असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य ।शूराणामग्रयातॄणां सहस्राणि शतानि च ॥
- 30ततो प्रासादानां शतैस्तथा ।ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् ।अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ॥
- 31ते तु सर्वशस्त्रसमाहताः ।अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ॥
- 32अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् ।यमस्य च महाबाहो रावणस्य च ॥
- 33अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य ।तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ॥
- 34ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारै । इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ॥
- 35स तु क्तितोमरसायकान् ।मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ॥
- 36तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् । तद्वर्षं पपात ॥
- 37तांस्तु सर्वा तदस्त्रमपहत्य च ।जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ॥
- 38च तं सर्वे शैलं मेघोत्करा इव ।भिन्दिपालैश्च शूलैश्च ॥
- 39क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः ।ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ॥
- 40ततः स बाणी समरे चाभिवर्तत ।लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ ॥
- 41ततः दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके । तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ॥
- 42विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे ।मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ॥
- 43तस्य रूपं शरस्यासी ।वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ॥
- 44ज्वालामाली स तु शरः रणे ।मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ॥
- 45ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या तु ।रणे तस्मिन्निपतिता नगा इव ॥
- 46ततस्तु सचिवैः सार्धं राक्षसो ।ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥