Vālmīki Rāmāyaṇa · The Rites of Nikumbhilā and the Alliance with Madhu
Tap a verse for its meaning
- 1स तु दत्त्वा वनं घोरं खरस्य तत् । च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ॥
- 2ततो नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।त बलवान्प्रविवेश सहानुगः ॥
- 3ततो सौम्यचैत्योपशोभितम् ।ददर्श विष्ठितं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ॥
- 4ततः कमण्डलुशिखाध्वजम् ।ददर्श स्वसुतं तत्र भयावहम् ॥
- 5तं समासाद्य परिष्वज्याथ बाहुभिः ।अब्रवीत्किमिदं वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ॥
- 6त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो ॥
- 7अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।यज्ञास्ते सप्त प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ॥
- 8ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ॥
- 9प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ॥
- 10कामगं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ॥
- 11एतया किल मायया राक्षसेश्वर ।प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं ॥
- 12बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् । च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ॥
- 13एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं ।अद्य च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ॥
- 14ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ॥
- 15एहीदानीं कृतं विद्धि तन्न संशयः ।आगच्छ गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ॥
- 16ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः स ।स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता ॥
- 17लक्षिण्यो श्च देवदानवरक्षसाम् ।तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा वाक्यमब्रवीत् ॥
- 18ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थ ।धर्षणं नां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ॥
- 19ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽऽनीता वराङ्गनाः ।त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ॥
- 20रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।को ऽयं यस्तु त्वया ऽऽख्यातो रित्येव नामतः ॥
- 21विभीषणस्तु भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।श्रूयतामस्य स्य कर्मणः फलमागतम् ॥
- 22मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो ॥
- 23पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।तस्य नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ॥
- 24मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां स्वसा ॥
- 25सा हृता मधुना क्षसेन बलीयसा ।यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ॥
- 26महाराज मनुभवत्यथ ।निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ॥
- 27धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज मेव हतो न सः ॥
- 28यस्मादवश्यं दातव्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ॥
- 29अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव ॥
- 30ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः ।कल्प्यतां मे शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ॥
- 31भ्राता मे श्च ये च मुख्या निशाचराः ।वाहनान्यधिरोहन्तु नानायुधाः ॥
- 32अद्य तं हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् । गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ॥
- 33सहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ॥
- 34ग्रतः सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च ॥
- 35विभीषणश्च लङ्कायां धर्ममाचरत् ।शेषाः सर्वे महाभागा ययु प्रति ॥
- 36खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः । प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽऽकाशं निरन्तरम् ॥
- 37श्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च ।रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ॥
- 38स तु गत्वा प्रविश्य च दशाननः ।न ददर्श मधुं तत्र तत्र दृष्टवान् ॥
- 39सा च र्भूत्वा चरणौ गता ॥
- 40तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता तदा ।तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ॥
- 41रावणो किं चापि करवाणि ते ।साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि ॥
- 42न हीदृशं भयं किञ्चिणामिहोच्यते ।भयानामपि सर्वेषां व्यसनं महत् ॥
- 43सत्यवाग्भव मामवेक्षस्व याचतीम् ।त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ॥
- 44रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ॥
- 45सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।तव सौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ॥
- 46इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं ।अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव सा पतिं वचः ॥
- 47एष प्राप्तो मम भ्राता महाबलः ।सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च ॥
- 48तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ ।स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम् ॥
- 49तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह र्वचः ॥
- 50ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।पूजयामास रावणं राक्षसाधिपम् ॥
- 51प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि ।तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे ॥
- 52ततः कैलासमासाद्य शैलं ।राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत् ॥