Vālmīki Rāmāyaṇa · The Curse of Nalakūbara
Tap a verse for its meaning
- 1स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन ।अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत् ॥
- 2उदिते चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि ।प्रसुप्तं सुमहत्सैन्यं नानाप्रहरणायुधम् ॥
- 3रावणस्तु महावीर्यो निषण्णः ।स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादपशोभितान् ॥
- 4कर्णिकारवनैर्दीप्तैः कदम्बगहनैस्तथा ।पद्मिनीभिश्च फुल्लाभि जलैरपि ॥
- 5पुन्नागमन्दारतरुभिस्तथा ।चूतपाटललोध्रैश्च प्रियङ्ग्वर्जुनकेतकैः ।तगरैर्नारिकैलैश्च प्रियालपनसैस्तथा ॥
- 6आरग्वधैस्तमालैश्च प्रियालवकुलैरपि ।एतैरन्यैश्च तरुभिरुद्भासितवनान्तरे । रक्ता मधुरकण्ठिनः ॥
- 7समं सम्प्रजगुर्यत्र ॥
- 8मदरक्तान्तलोचनाः ।योषिद्भिः सह सङ्क्रान्ताश्चिक्रीडुर्जहृषुश्च वै ॥
- 9घण्टानामिव सन्नादः शुश्रुवे मधुरस्वरः ।अप्सरोगणसङ्घानां गायतां ॥
- 10मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः ।शैलं तं वासयन्तीव ॥
- 11मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धमादाय पुष्कलम् ।प्रववौ वर्धयन्कामं रावणस्य ॥
- 12गेया च शैत्याद्वायोर्गिरेर्गुणात् ।प्रवृत्तायां रजन्यां च च ॥
- 13रावणस्तु महावीर्यः । विनिःश्वस्य शशिनं समवैक्षत ॥
- 14एतस्मिन्नन्तरे तत्र दिव्याभरणभूषिता ।सर्वाप्सरोवरा दिव्यपुष्पविभूषिता ॥
- 15मन्दारकृतमूर्धजा ।दिव्योत्सवकृतारम्भा ॥
- 16चक्षुर्मनोहरं पीनं ।समुद्वहन्ती जघनं ॥
- 17कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः ॥
- 18बभावन्यतमेव ।नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवकुण्ठिता ॥
- 19यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे ।ऊरू करौ पल्लवकोमलौ ।सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपवीक्षिता ॥
- 20तां समुत्थाय गच्छन्तीं ।करे गृहीत्वा लज्जन्तीं ऽभ्यभाषत ॥
- 21क्व गच्छसि कां सिद्धिं भजसे स्वयम् ।कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते ॥
- 22द्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः । को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति ॥
- 23पीनौ शुभौ निरन्तरौ ।कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ ॥
- 24सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु ।अध्यारोहति कस्ते ऽद्य जघनं स्वर्गरूपिणम् ॥
- 25मद्विशिष्टः पुमान्को ऽद्य ।मामतीत्य हि यं च त्वं यासि न शोभनम् ॥
- 26विश्रम त्वं शिलातलमिदं शुभम् ॥
- 27यः प्रभुश्चैव मदन्यो नैव विद्यते ॥
- 28तदेवं प्रह्वो याचते त्वां ।भर्तुर्भर्ता विधाता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम् ॥
- 29एवमुक्ता ऽब्रवीद्रम्भा कृताञ्जलिः ।प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे ॥
- 30अन्येभ्यो हि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि ।त स्नुषा ते ऽहं तत्त्वमेव ब्रवीमि ते ॥
- 31अथाब्रवीद्दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् ।रोमहर्षमनुप्राप्तां दृष्टमात्रेण तां तदा ॥
- 32सुतस्य यदि मे ततस्त्वं हि स्नुषा भवेः ।बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम् ॥
- 33धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या ।पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते ।विख्यातस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्ययम् ॥
- 34धर्मतो यो भवे क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् ।क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च ॥
- 35तस्यास्मि वै ।तमुद्दिश्य तु मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम् ॥
- 36तथा तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति ॥
- 37तेन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिन्दम ॥
- 38स हि तिष्ठति मां प्रतीक्ष्य समुत्सुकः ।तत्र विघ्नं सुतस्येह कर्तुं नार्हसि मुञ्च माम् ॥
- 39सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसपुङ्गव ।माननीयो मम त्वं हि तथा ऽस्मि ते ॥
- 40एवमुक्तो दशग्रीवः प्रत्युवाच ।स्नुषा ऽस्मि यदवोचस्त्वमेकपत्नीष्वयं क्रमः ।देवलोकस्थितिरियं सुराणां शाश्वती मता ॥
- 41पतिरप्सरसां नास्ति न चैकस्त्रीपरिग्रहः ॥
- 42एवमुक्त्वा स तां रक्षो निवेश्य च शिलातले ।कामभोगाभिसंसक्तो पचक्रमे ॥
- 43सा विमुक्ता ततो रम्भा ।गजेन्द्राक्रीडमथिता कुलतां गता ॥
- 44करवेपितपल्लवा ।पवनेनावधूतेव कुसुमशालिनी ॥
- 45सा लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः ।नलकूबरमासाद्य ह ॥
- 46तदवस्थां च तां दृष्ट्वा नलकूबरः ।अब्रवीत्किमिदं पादयोः पतिता ऽसि मे ॥
- 47सा वै तु वेपमाना कृताञ्जलिः ।तस्मै सर्वं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥
- 48एष देव प्राप्तो गन्तुं ।तेन सैन्यसहायेन निशेयं परिणामिता ॥
- 49आयन्ती तेन दृष्टा ऽस्मि त्वत्सकाशमरिन्दम ।गृहीता तेन पृष्टा ऽस्मि कस्य त्वमिति ॥
- 50मया तु सर्वं यत्सत्यं तस्मै सर्वं निवेदितम् ।काममोहाभिभूतात्मा द्वचो मम ॥
- 51याच्यमानो मया देव ते ऽहमिति प्रभो ।तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा नास्मि धर्षिता ॥
- 52एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि ।न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च ॥
- 53एतच्छ्रुत्वा तु सङ्क्रुद्धस्तदा ।धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह ॥
- 54तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः ।मुहूर्तात्क्रोधताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना ॥
- 55गृहीत्वा सलिलं सर्वमुपस्पृश्य यथाविधि ।उत्ससर्ज यथा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ॥
- 56तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे ।तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति ॥
- 57यदा ह्यकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् ।मूर्धा तु तस्य शकलीभविता तदा ॥
- 58तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे ।देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।मुखाश्चैव सर्वे देवाः प्रहर्षिताः ॥
- 59ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः ।ऋषयः पितरश्चैव प्रीतिमापुरनुत्तमाम् ॥
- 60श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं ।नारीषु मैथुने भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ॥
- 61तेन नीताः स्त्रियः प्रीतिमापुः सर्वाः ।नलकूबरनिर्मुक्तं शापं श्रुत्वा मनःप्रियम् ॥