Vālmīki Rāmāyaṇa · The War with the Gods
Tap a verse for its meaning
- 1कैलासं लङ्घयित्वाथ स रावणः ।आससाद महातेजा इन्द्रलोकं ॥
- 2तस्य समन्तादुपयास्यतः ।देवलोकं ययौ शब्दो ॥
- 3श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित ।अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव ॥
- 4वसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् । युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ॥
- 5एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि । सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ॥
- 6स तु परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति ।विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥
- 7विष्णो कथं करिष्यामि ।असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते ॥
- 8वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना ।तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं ॥
- 9तद्यथा बलिर्नरकशम्बरौ ।त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु ॥
- 10नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते ।गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ॥
- 11त्वं हि श्रीमा सनातनः ।त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः ॥
- 12त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति ॥
- 13तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं मम स्वयम् ।अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो ॥
- 14एवमुक्तः स शक्रेण देवो प्रभुः ।अब्रवीन्न कर्तव्यः श्रूयतां च मे ॥
- 15न तावदेष शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।हन्तुं चापि समासाद्य दुर्जयः ॥
- 16सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति ।राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ॥
- 17यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति ।नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ॥
- 18नाहत्वा समरे शत्रुं प्रतिनिवर्तते ।दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ॥
- 19च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो ।भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो ॥
- 20अहमेव ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् ।देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा ।एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ॥
- 21युद्ध्यस्व सर्वैः सार्धं ॥
- 22ततो सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्विनौ ।सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ॥
- 23एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे ।तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ॥
- 24ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै ।सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त ॥
- 25ततो दैवतसैन्यानां समजायत ।तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा ॥
- 26ततो युद्धं समभवद्देवदानवरक्षसाम् ।घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ॥
- 27एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः ।युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा ते ॥
- 28मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ ।अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ॥
- 29संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः । महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ॥
- 30सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो ।त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥
- 31महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ ।एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो ॥
- 32रावणस्यार्यकः सैन्यं प्रविवेश ह ।स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः ।व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ॥
- 33तद्दैवतबलं राम हन्यमानं ।प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना ॥
- 34एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो ।सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ॥
- 35तथा ऽऽदित्यौ त्वष्टा पूषा च । सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ॥
- 36ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः ।क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥
- 37ततस्ते राक्षसाः सर्वे मरे स्थितान् ।नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः ॥
- 38देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् ।समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्यु ॥
- 39एतस्मिन्नन्तरे राम नाम राक्षसः ।नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ॥
- 40स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ।व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ॥
- 41ते महाबाणवर्षैश्च सुदारुणैः ।हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ॥
- 42ततो दैवतेषु सुमालिना ।वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ॥
- 43संवृतः स्वै प्रहरन्तं निशाचरम् । महातेजा वारयामास संयुगे ॥
- 44ततस्तयोर्महायुद्धमभव ॥
- 45सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः ।ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना ।निहतः क्षणेन ॥
- 46हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् ।गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना ॥
- 47ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् ।तां पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः ॥
- 48सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा ।इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव ॥
- 49तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा ।गदया भस्मतां नीतं निहतस्य ॥
- 50तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः ।हिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् ।विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे ॥