Vālmīki Rāmāyaṇa · The Clash of Indra and Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना ।स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं ॥
- 2ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा ।निवर्त्य र्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ॥
- 3सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन ।अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ॥
- 4ततः प्रविशतस्तस्य ।विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा दर्शनादेव ॥
- 5न बभूव तदा कश्चिद्युयुत्सोरस्य सम्मुखे ।सर्वानाविद्ध्य वित्रस्तांस्ततः शक्रो ऽब्रवी ॥
- 6न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणे ।एष गच्छति पुत्रो मे युद्धार्थमपराजितः ॥
- 7ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः ।रथेनाद्भुतकल्पेन सो ऽभ्यवर्तत ॥
- 8ततस्ते सर्वे परिवार्य ।रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य प्रजघ्निरे ॥
- 9तेषां युद्धं समभवत्सदृशं । च पुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ॥
- 10ततो मातलिपुत्रे तु राक्षसात्मजः । पातयामास शरान्कनकभूषणान् ॥
- 11शचीसुतश्चापि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् ।तं चापि समन्तात्प्रत्यविध्यत ॥
- 12स हि क्रोधसमाविष्टो बली विस्फारितेक्षणः ।रावणिः शक्रतनयं शरवर्षैरवाकिरत् ॥
- 13ततो तधारान्सहस्रशः ।पातयामास सङ्क्रुद्धः रावणिः ॥
- 14शतघ्नीमुसलप्रासगदाखड्गपरश्वधान् ।महान्ति पातयामास ॥
- 15ततः प्रव्यथिता लोकाः सञ्जज्ञे च तमो ऽभवत् ।तस्य रावणपुत्रस्य शत्रुसैन्यानि निघ्नतः ॥
- 16ततस्तद्दैवतबलं समन्तात्तं शचीसुतम् ।बहुप्रकारमस्वस्थमभवच्छरपीडितम् ॥
- 17चान्योन्यं ऽथवा ।तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात्परिधावति ॥
- 18जघ्नुस्ते था ।सम्मूढास्तमसाच्छन्ना व्यद्रवन्नपरे तथा ॥
- 19एतस्मिन्नन्तरे वीरः नाम वीर्यवान् ।दैत्येन्द्रस्तेन सङ्गृह्य शचीपुत्रो ऽपवाहितः ॥
- 20सङ्गृह्य तं तु दौहित्रं प्रविष्टः सागरं तदा ।आर्यकः स हि तस्यासीत्पुलोमा येन सा शची ॥
- 21ज्ञात्वा प्रणाशं तु तदा जयन्तस्याथ ।अप्रहृष्टास्ततः सर्वा व्यथिताः सम्प्रदुद्रुवुः ॥
- 22रावणिस्त्वथ सङ्क्रुद्धो बलैः परिवृतः स्वकैः ।अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च ॥
- 23दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य दैवतेषु च विद्रुतम् ।मातलिं चाह देवेशो रथः समुपनीयताम् ॥
- 24स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव ।उपस्थितो वाह्यमानो महाजवः ॥
- 25ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडित्त्वन्तो महाबलाः ।अग्रतो वायुचपला नेदुः परमनिःस्वनाः ॥
- 26नानावाद्यानि वाद्यन्त गन्धर्वाश्च समाहिताः ।ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा निर्याते त्रिदशेश्वरे ॥
- 27रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्साध्यैश्च समरुद्गणैः ।वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ ॥
- 28निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं ।भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ॥
- 29एतस्मिन्नन्तरे शूरो प्रतापवान् ।आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं ॥
- 30सुमहाकायैर्वेष्टितं रोमहर्षणैः ।तेषां निःश्वासवातेन प्रदीप्तमिव ॥
- 31दैत्यैर्निशाचरैश्चैव स रथः परिवारितः ।समराभिमुखो दैत्यो महेन्द्रं सो ऽभ्यवर्तत ॥
- 32पुत्रं तं वारयित्वा तु स्वयमेव व्यवस्थितः ।सो ऽपि युद्धा रावणिः समुपाविशत् ॥
- 33ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सह । वर्षतां घोरं मेघानामिव संयुगे ॥
- 34कुम्भकर्णस्तु नानाप्रहरणोद्यतः ।नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ॥
- 35पादैर्भुजैर्हस्तैः ।येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान् ॥
- 36ततो रुद्रैर्महाघोरैः सङ्गम्याथ ।प्रयुद्धस्तैश्च सङ्ग्रामे क्षतः शस्त्रैर्निरन्तरम् ॥
- 37बभौ शस्त्राचिततनुः क्षरन्नसृक् ।विद्युत्स्तनितनिर्घोषो धारवानिव ॥
- 38ततस्तद्राक्षसं सैन्यं प्रयुद्धं स ।रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ॥
- 39केचि कृत्ताश्चेष्टन्ति स्म ।वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ॥
- 40रानुष्ट्रान्पन्नगां रणे ।शिंशुमारान्वराहांश्च पिशाचवदनान्तथा ॥
- 41तान्समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिदुच्छ्रुताः ।देवैस्तु शस्त्रसम्भिन्ना मम्रिरे च ॥
- 42इवाभाति स तेषां रणसम्प्लवः ।निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ॥
- 43निष्पन्दकङ्कगृध्रसमाकुला ।प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती ॥
- 44एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो ।निरीक्ष्य तद्बलं कृत्स्नं दैवतैर्विनिपातितम् ॥
- 45स तं प्रति विगाह्याशु प्रवृद्धं ।मरे निघ्नञ्छक्रमेवाभ्यवर्तत ॥
- 46आगाच्छक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् ।यस्य विस्फारघोषेण स्तनन्ति स्म दिशो दश ॥
- 47तद्विकृष्य महच्चापमिन्द्रो ।निपातयामास शरान्पावकादित्यवर्चसः ॥
- 48तथैव च महाबाहुर्दशग्रीवो व्यवस्थितः ।शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैरवाकिरत् ॥
- 49प्रयुध्यतोरथ तयो समन्ततः ।न ज्ञायते तदा किञ्चित्सर्वं हि वृतम् ॥