Vālmīki Rāmāyaṇa · The Capture of Indra
Tap a verse for its meaning
- 1तत सञ्जाते सर्वे ते देवराक्षसाः ।अयुद्ध्यन्त सूदयन्तः परस्परम् ॥
- 2ततस्तु राक्षसानां बृहद्बलम् ।दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं ॥
- 3तस्मिंस्तु सर्वे ते देवराक्षसाः ।अन्योन्यं युध्यमानाः परस्परम् ॥
- 4इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः ।तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ॥
- 5स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं रावणो निहतं क्षणात् ।क्रोधमभ्यगमत्तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ॥
- 6क्रोधात्सूतं च स्यन्दनस्थमुवाच ह ।परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तो नयस्व माम् ॥
- 7अद्यैतान् र्वान्विक्रमैः समरे स्वयम् ।नानाशस्त्रैर्महाघोरैर्नयामि ॥
- 8अहमिन्द्रं वधिष्यामि धनदं वरुणं यमम् ।त्रिदशान्विनिहत्याथ स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ।विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् ॥
- 9त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तो नयस्व माम् ॥
- 10अयं स यत्र वर्तामहे वयम् ।नय मामद्य तत्र त्वमुदयो यत्र पर्वतः ॥
- 11तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान्स ।आदिदेशाथ शत्रूणां मध्येनैव च ॥
- 12तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा ।रथस्थः समरस्थस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत् ॥
- 13सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत्तावन्मम रोचते ।जीवन्नेव साधु रक्षो ॥
- 14एष ह्यतिबलः सैन्यै रथेन ।गमिष्यति समुद्र इव पर्वणि ॥
- 15नह्येष हन्तुं शक्यो ऽद्य निर्भयः ।तद्ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत ॥
- 16यथा बलौ निरुद्धे च त्रैलोक्यं भुज्यते मया ।एवमेतस्य पापस्य निरोधो मम रोचते ॥
- 17ततो ऽन्यं देशमास्थाय शक्रः सन्त्यज्य रावणम् ।अयुध्यत महाराज राक्षसांणे ॥
- 18उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तकः ।दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश ॥
- 19ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः ।देवतानां बलं सर्वं शरवर्षैरवाकिरत् ॥
- 20ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रनष्टं तु स्वकं बलम् ।न्यवर्तयदसम्भ्रान्तः समावृत्य ॥
- 21एतस्मिन्नन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः । इति ग्रस्तं दृष्ट्वा शक्रेण रावणम् ॥
- 22ततो रथं समास्थाय ।तत्सैन्यमतिसङ्क्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ॥
- 23तां प्रविश्य महामायां प्राप्तां पुरा ।प्रविवेश सुसंरब्धस्तत्सैन्यं समभिद्रवत् ॥
- 24स सर्वा देवतास्त्यक्त्वा भ्यधावत ।महेन्द्रश्च महातेजा नापश्यच्च सुतं रिपोः ॥
- 25विमुक्तकवचस्तत्र वध्यमानो ऽपि रावणिः ।त्रिदशैः सुमहावीर्यैर्न चकार च किञ्चन ॥
- 26स मातलिं समायान्तं ताडयित्वा शरोत्तमैः ।महेन्द्रं भूय एवाभ्यवाकिरत् ॥
- 27ततस्त्यक्त्वा रथं शक्रो विससर्ज च सारथिम् ।ऐरावतं समारुह्य रावणिम् ॥
- 28स तत्र मायाबलवानदृश्यो ऽथान्तरिक्षगः ।इन्द्रं मायापरिक्षिप्तं कृत्वा स प्राद्रवच्छरैः ॥
- 29स तं यदा परिश्रान्तमिन्द्रं जज्ञे ऽथ रावणिः ।तदैनं स्वसैन्यमभितो ऽनयत् ॥
- 30तं तु दृष्ट्वा बलात्तेन नीयमानं महारणात् ।महेन्द्रममराः सर्वे किं नु स्यादित्यचिन्तयन् ॥
- 31दृश्यते न स मायावी ।विद्यावानपि येनेन्द्रो मायया नीयते बलात् ॥
- 32एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धाः सर्वे सुरगणास्तदा ।रावणं शरवर्षैरवाकिरन् ॥
- 33रावणस्तु समासाद्य आदित्यांश्च ।न शशाक स योद्धुं शत्रुभिरर्दितः ॥
- 34स तं दृष्ट्वा परिम्लानं प्रहारै ।रावणिः पितरं युद्धे दर्शनस्थो ऽब्रवीदिदम् ॥
- 35आगच्छ गच्छामो रणकर्म निवर्तताम् ।जितं नो विदितं ते ऽस्तु स्वस्थो भव ॥
- 36अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः ।स गृहीतो दैवबला सुराः कृताः ॥
- 37यथेष्टं भुङ्क्ष्व रातिमोजसा ।वृथा किं ते श्रमेणेह युद्धमद्य तु निष्फलम् ॥
- 38ततस्ते दैवतगणा निवृत्ता रणकर्मणः ।तच्छ्रुत्वा रावणेर्वाक्यं सुरा गताः ॥
- 39अथ स रणविगतज्वरः प्रभुर्विजयमवाप्य ।स्वभवनमभितो जगाम हृष्टः स्वसुतमवाप्य च वाक्यमब्रवीत् ॥
- 40अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तैर्मम कुलमानविवर्धनं कृतम् ।यदयमतुल्यबलस्त्वयाद्य वै त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ॥
- 41नय रथमधिरोप्य नगरमितो व्रज सेनया वृतस्त्वम् ।अहमपि तव गच्छतो द्रुतं सह सचिवैरनुयामि पृष्ठतः ॥
- 42अथ स बलवृतः सवाहनस्त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः ।स्वभवनमभिगम्य वीर्यवान्कृतसमरा राक्षसान् ॥