Vālmīki Rāmāyaṇa · The Boon of Indrajit and the Curse of Gautama
Tap a verse for its meaning
- 1जिते ऽतिबले रावणस्य सुतेन वै ।प्रजापतिं पुरस्कृत्य ययुर्लङ्कां सुरास्तदा ॥
- 2तत्र पुत्रभ्रातृभिरावृतम् ।अब्रवीद्गगने तिष्ठन्सामपूर्वं प्रजापतिः ॥
- 3रावण तुष्टो ऽस्मि पुत्रस्य तव संयुगे ।अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा ॥
- 4जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा ।कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै ॥
- 5अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण ।जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति ॥
- 6बलवान्दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः ।यं समाश्रित्य ते राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे ॥
- 7तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः ।किञ्चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्तु ॥
- 8अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजि ।अमरत्वमहं देव वृणे यद्येष मुच्यते ॥
- 9चतुष्पदां खेचराणामन्येषां वा महौजसाम् ।वृक्षगुल्मक्षुपलतातृणोपल ॥
- 10सर्वे ऽपि जन्तवो ऽन्योन्यं भेतव्ये सति बिभ्यति ।अतो ऽत्र लोके सर्वेषां सर्वस्माच्च भवे ॥
- 11ततो ऽब्रवीन्महातेजा मेघनादं ।नास्ति हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।चतुष्पदः पक्षिणश्च भूतानां वा महौजसाम् ॥
- 12श्रुत्वा क्तमिन्द्रजित्प्रभुणाव्ययम् ॥
- 13अथाब्रवीत्स तत्रस्थं ।श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः ॥
- 14ममेष्टं नित्यशो हव्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य ।सङ्ग्राममवतर्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ॥
- 15अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु ।तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे ॥
- 16तस्मिन्यद्यसमाप्ते च ।युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम् ॥
- 17सर्वो हि देव वृणोत्यमरतां पुमान् ।विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम् ॥
- 18एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः ।मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ॥
- 19एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः ।इन्द्र ध्यानतत्परतां गतः ॥
- 20तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः । किमु पुरा करोति स्म ॥
- 21मया बह्व्यः सृष्टास्तथा प्रभो ।एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ॥
- 22तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा ।ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम् ॥
- 23सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां ।यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ॥
- 24ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता ।हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ॥
- 25यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति ।अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ॥
- 26निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां ।भविष्यतीति कस्यैषा मम ततो ऽभवत् ॥
- 27त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो ।स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति ॥
- 28सा मया तु महात्मनः ।न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ॥
- 29ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः ।ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ॥
- 30सङ्क्रुद्धस्त्वं हि गत्वा तस्याश्रमं मुनेः ।दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ॥
- 31सा त्वया शक्र समन्युना ।दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ॥
- 32ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि परमतेजसा ।गतो ऽसि येन देवेन्द्र ॥
- 33यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया निर्भयम् ।तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि ॥
- 34अयं तु भावो यस्त्वयेह प्रवर्तितः ।मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः ॥
- 35तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति ।न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः ॥
- 36यश्च यश्च स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति ।एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत् ॥
- 37तां तु भार्यां स सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः । विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ॥
- 38रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता ।तस्मा लोके न त्वमेका भविष्यति ॥
- 39रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः ।यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः ॥
- 40तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः ।सा तं महर्षिं गौतमं तदा ॥
- 41अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा ।न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
- 42अहल्यया त्वेवमुक्तः स गौतमः ।उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः ॥
- 43श्रुतो लोके वनं चाप्युपयास्यति ।ब्राह्मणार्थे महाबाहु ।तं द्रक्ष्यसि यदा भद्रे ततः पूता भविष्यसि ॥
- 44स हि पावयितुं शक्तस्त्वया यद्दुष्कृतं कृतम् ।तस्यातिथ्यं च कृत्वा वै मत्समीपं गमिष्यसि ॥
- 45वत्स्यसि त्वं मया सार्धं तदा हि ।एवमुक्त्वा स विप्रर्षिराजगाम स्वमाश्रमम् ॥
- 46तपश्चाचार सुमहत्सा पत्नी ।शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपस्थितम् ॥
- 47तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम् ।तेन त्वं ग्रहणं शत्रोर्यातो नान्येन वासव ॥
- 48शीघ्रं वै यज यज्ञं त्वं वैष्णवं ।पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसे त्रिदिवं ततः ॥
- 49पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे ।नीतः सन्निहितश्चैव आर्यकेण ॥
- 50एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु च वैष्णवम् ।पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च ॥
- 51एतदिन्द्रजितो नाम बलं यत्कीर्तितं मया ।निर्जितस्तेन प्राणिनो ऽन्ये तु किं पुनः ॥
- 52आश्चर्यमिति रामश्च लक्ष्मणश्चाब्रवीत्तदा ।अगस्त्यवचनं श्रुत्वा राक्षसास्तदा ॥
- 53विभीषणस्तु रामस्य पार्श्वस्थो वाक्यमब्रवीत् ।आश्चर्यं स्मारितो ऽस्म्यद्य यत्तद्दृष्टं ॥
- 54अगस्त्यं त्वब्रवीद्रामः सत्यमेतच्छ्रुतं च मे ॥
- 55एवं राम समुद्भूतो रावणो ।सपुत्रो येन सङ्ग्रामे जितः शक्रः ॥