Vālmīki Rāmāyaṇa · Nārada's Discourse on the Ages
Tap a verse for its meaning
- 1तथा तु करुणं तस्य द्विजस्य ।शुश्राव सर्वं दुःखशोकसमन्वितम् ॥
- 2स दुःखेन च सन्तप्तो मन्त्रिणस्तानुपाह्वयत् ।वसिष्ठं वामदेवं च भ्रातरौ सह ॥
- 3ततो द्विजा वसिष्ठेन सार्धमष्टौ प्रवेशिताः ।राजानं देवसङ्काशं ति ततो ऽब्रुवन् ॥
- 4मार्कण्डेयो ऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।कात्यायनो ऽथ जाबालिर्गौतमो नारदस्तथा ।एते सर्वे आसनेषूपवेशिताः ॥
- 5महर्षीन्समनुप्राप्तानभिवाद्य ।मन्त्रिणो नैगमांश्चैव यथार्हमनुकूलतः ॥
- 6तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् । सर्वमाचष्टे द्विजो ऽयमुपरोधते ॥
- 7तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञो नारदः ।प्रत्युवाच शुभं वाक्यमृषीणां सन्निधौ नृपम् ॥
- 8शृणु राजन्यथाकाले प्राप्तो बालस्य ।श्रुत्वा कर्तव्यतां राजन्कुरुष्व रघुनन्दन ॥
- 9पुरा राजन्ब्राह्मणा वै ।अब्राह्मणस्तदा राजन्न तपस्वी कथञ्चन ॥
- 10तस्मिन्युगे प्रज्वलिते त्वनावृते ।अमृत्यवस्तदा सर्वे जज्ञिरे दीर्घदर्शिनः ॥
- 11ततस्त्रेतायुगं नाम मानवानां ।क्षत्रियास्तत्र जायन्ते पूर्णेन तपसा ऽन्विताः ॥
- 12तपसा चैव ते ऽधिकाः पूर्वजन्मनि ।मानवा ये महात्मानस्त्वत्र त्रेतायुगे युगे ॥
- 13ब्रह्मक्षत्रं च तत्सर्वं यत्पूर्वमपरं च यत् ।युगयोरुभयोरासी ॥
- 14अपश्यंस्तु न ते सर्वे विशेषमधिकं ततः ।स्थापनं चक्रिरे तत्र ॥
- 15तस्मिन्युगे प्रज्वलिते ह्यनावृते । पादमेकं तु पातयत्पृथिवीतले ॥
- 16अधर्मेण हि संयुक्तस्तेजो मन्दं भविष्यति ॥
- 17आमिषं यच्च पूर्वेषां राजसं च मलं भृशम् ।अनृतं नाम तद्भूतं पादेन पृथिवीतले ॥
- 18अनृतं पातयित्वा तु पादमेकमधर्मतः ।ततः प्रादुष्कृतं पूर्वमायुषः ॥
- 19पतिते त्वनृते तस्मिन्नधर्मे च ।शुभान्येवाचरँल्लोकः ॥
- 20त्रेतायुगे च वर्तन्ते ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च ये ।तपो ऽतप्यन्त ते सर्वे शुश्रूषामपरे जनाः ॥
- 21स धर्मः परमस्तेषां वैश्यशूद्रं समागमत् । सर्ववर्णानां शूद्राश्चक्रुर्विशेषतः ॥
- 22एतस्मिन्नन्तरे तेषामधर्मे चानृते च ह ।ततः पूर्वे भृशं ह्रासमगम ॥
- 23ततः पादम द्वितीयमवतारयत् ।ततो द्वापरसञ्ज्ञा ऽस्य युगस्य समजायत ॥
- 24तस्मिन्द्वापरसञ्ज्ञे तु वर्तमाने युगक्षये ।अधर्मश्चानृतं चैव ववृधे ॥
- 25तस्मिन्द्वापरसङ्ख्याते तपो माविशत् ।त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्क्रमाद्वै तप आविशत् ॥
- 26त्रिभ्यो युगेभ्यस्त्रीन्वर्णान्धर्मश्च परिनिष्ठितः ।न शूद्रो लभते धर्मं युगतस्तु नरर्षभ ।हीनवर्णो नृपश्रेष्ठ तप्यते ॥
- 27भविष्यच्छूद्रयोन्यां वै तपश्चर्या । राजन्द्वापरे शूद्रजन्मनः ॥
- 28स वै तव राजन्महातपाः ।अद्य तप्यति दुर्बुद्धिस्तेन बालवधो ह्ययम् ॥
- 29यो ह्यधर्ममकार्यं वा विषये पार्थिवस्य तु ।करोति चाश्रीमूलं तत्पुरे वा दुर्मतिर्नरः ।क्षिप्रं च नरकं याति स च राजा न संशयः ॥
- 30अधीतस्य च तप्तस्य कर्मणः सुकृतस्य च ।षष्ठं भजति भागं तु ॥
- 31न भोक्ता ऽसौ प्रजाः कथम् ॥
- 32स त्वं मार्गस्व विषयं स्वकम् ।दुष्कृतं यत्र पश्येथास्तत्र यत्नं समाचर ॥
- 33एवं चे नृणां चायुर्विवर्धनम् ।भविष्यति नरश्रेष्ठ बालस्यास्य च जीवितम् ॥