Contents
Devotion & Sacred Story
Home
Library
Find
Shelf
Settings
←
Leave
Śrīmad Bhāgavatam · The Islands Beyond Jambu
Śrīmad Bhāgavatam
›
Canto 5
Tap a verse for its meaning
IAST
Devanāgarī
Meaning
Continuous
Glance
1
▾
Meaning
Keep
अतः
परं
प्लक्षादीनां
प्रमाणलक्षणसंस्थानतो
वर्षविभाग
उपवर्ण्यते
2
▾
Meaning
Keep
जम्बूद्वीपोऽयं
यावत्प्रमाणविस्तारस्तावता
क्षारोदधिना
परिवेष्टितो
यथा
मेरुर्जम्ब्वाख्येन
लवणोदधिरपि
ततो
द्विगुणविशालेन
प्लक्षाख्येन
परिक्षिप्तो
यथा
परिखा
बाह्योपवनेन
प्लक्षो
जम्बूप्रमाणो
द्वीपाख्याकरो
हिरण्मय
उत्थितो
यत्राग्निरुपास्ते
सप्तजिह्वस्तस्याधिपतिः
प्रियव्रतात्मज
इध्मजिह्वः
स्वं
द्वीपं
सप्तवर्षाणि
विभज्य
सप्तवर्षनामभ्य
आत्मजेभ्य
आकलय्य
स्वयमात्मयोगे-
नोपरराम
3
▾
Meaning
Keep
शिवं
यवसं
सुभद्रं
शान्तं
क्षेमममृतमभयमिति
वर्षाणि
तेषु
गिरयो
नद्यश्च
सप्तैवाभिज्ञाताः
4
▾
Meaning
Keep
मणिकूटोवज्रकूट
इन्द्रसेनो
ज्योतिष्मान्
सुपर्णो
हिरण्यष्ठीवो
मेघमाल
इति
सेतुशैलाः
।
अरुणा
नृम्णाऽऽङ्गिरसी
सावित्री
सुप्रभाता
ऋतम्भरा
सत्यम्भरा
इति
महानद्यः
।
यासां
जलोपस्पर्शनविधूतरजस्तमसो
हंसपतङ्गो
र्ध्वायनसत्याङ्गसंज्ञाश्चत्वारो
वर्णाः
सहस्रायुषो
विबुधोपमसन्दर्शनप्रजननाः
स्वर्गद्वारं
त्रय्या
विद्यया
भगवन्तं
त्रयीमयं
सूर्यमात्मानं
यजन्ते
5
▾
Meaning
Keep
प्रत्नस्य
विष्णो
रूपं
यत्सत्यस्यर्तस्य
ब्रह्मणः
।
अमृतस्य
च
मृत्योश्च
सूर्यमात्मानमीमहीति
6
▾
Meaning
Keep
प्लक्षादिषु
पञ्चसु
पुरुषाणामायुरिन्द्रियमोजः
सहो
बलं
बुद्धिर्विक्रम
इति
च
सर्वेषामौत्पत्तिकी
सिद्धिरविशेषेण
वर्तते
7
▾
Meaning
Keep
प्लक्षः
स्वसमानेनेक्षुरसोदेनावृतो
यथा
तथा
द्वीपोऽपि
शाल्मलो
द्विगुणविशालःसमानेन
सुरोदेनावृतः
परिवृङ्क्ते
8
▾
Meaning
Keep
यत्र ह वै शाल्मली प्लक्षायामा यस्यां वाव किल
निलयमाहुर्भगवतश्छन्दः स्तुतः पतत्त्रिराजस्य सा
द्वीपहूतये उपलक्ष्यते
9
▾
Meaning
Keep
तद्द्वीपाधिपतिः
प्रियव्रतात्मजो
यज्ञबाहुः
स्वसुतेभ्यः
सप्तभ्यस्तन्नामानि
सप्तवर्षाणि
व्यभजत्सुरोचनं
सौमनस्यं
रमणकं
देववर्षं
पारिभद्रमाप्यायनमविज्ञातमिति
10
▾
Meaning
Keep
तेषु
वर्षाद्रयो
नद्यश्च
सप्तैवाभिज्ञाताः
स्वरसः
शतशृङ्गो
वामदेवः
कुन्दो
मुकुन्दः
पुष्पवर्षः
सहस्रश्रुतिरिति
अनुमतिः
सिनीवाली
सरस्वती
कुहू
रजनी
नन्दा
राकेति
11
▾
Meaning
Keep
तद्वर्षपुरुषाः
श्रुतधरवीर्यधरवसुन्धरेषन्धरसंज्ञा
भगवन्तं
वेदमयं
सोममात्मानं
वेदेन
यजन्ते
12
▾
Meaning
Keep
स्वगोभिः
पितृदेवेभ्यो
विभजन्
कृष्णशुक्लयोः
।
प्रजानां
सर्वासां
राजान्धः
सोमो
न
आस्त्विति
13
▾
Meaning
Keep
एवं
सुरोदाद्बहिस्तद्द्विगुणः
समानेनावृतो
घृतोदेन
यथा
पूर्वः
कुशद्वीपो
यस्मिन्
कुशस्तम्बो
देवकृत-
स्तद्द्वीपाख्याकरो
ज्वलन
इवापरः
स्वशष्परोचिषा
दिशो
विराजयति
14
▾
Meaning
Keep
तद्द्वीपपतिः
प्रैयव्रतो
राजन्
हिरण्यरेता
नाम
स्वं
द्वीपं
सप्तभ्यः
स्वपुत्रेभ्यो
यथाभागं
विभज्य
स्वयं
तप
आतिष्ठत
वसुवसुदानदृढरुचिनाभिगुप्तस्तुत्यव्रत-
विविक्तवामदेवनामभ्यः
15
▾
Meaning
Keep
तेषां
वर्षेषु
सीमागिरयो
नद्यश्चाभिज्ञाताः
सप्त
सप्तैव
चक्रश्चतुःशृङ्गः
कपिलश्चित्रकूटो
देवानीक
ऊर्ध्वरोमा
द्रविण
इति
।
रसकुल्या
मधुकुल्या
मित्रविन्दा
श्रुतविन्दा
देवगर्भा
घृतच्युता
मन्त्रमालेति
16
▾
Meaning
Keep
यासां
पयोभिः
कुशद्वीपौकसः
कुशलकोविदाभियुक्त-
कुलकसंज्ञा
भगवन्तं
जातवेदसरूपिणं
कर्मकौशलेन
यजन्ते
17
▾
Meaning
Keep
परस्य
ब्रह्मणः
साक्षाज्जातवेदोऽसि
हव्यवाट्
।
देवानां
पुरुषाङ्गानां
यज्ञेन
पुरुषं
यजेति
18
▾
Meaning
Keep
तथा
घृतोदाद्बहिः
क्रौञ्चद्वीपो
द्विगुणः
स्वमानेन
क्षीरोदेन
परित
उपकॢप्तो
वृतो
यथा
कुशद्वीपो
घृतोदेन
यस्मिन्
क्रौञ्चो
नाम
पर्वतराजो
द्वीपनामनिर्वर्तक
आस्ते
19
▾
Meaning
Keep
योऽसौ
गुहप्रहरणोन्मथितनितम्बकुञ्जोऽपि
क्षीरोदेनासिच्यमानो
भगवता
वरुणेनाभिगुप्तो
विभयो
बभूव
20
▾
Meaning
Keep
तस्मिन्नपि
प्रैयव्रतो
घृतपृष्ठो
नामाधिपतिः
स्वे
द्वीपे
वर्षाणि
सप्त
विभज्य
तेषु
पुत्रनामसु
सप्त
रिक्थादान्
वर्षपान्
निवेश्य
स्वयं
भगवान्
भगवतः
परमकल्याण-
यशस
आत्मभूतस्य
हरेश्चरणारविन्दमुपजगाम
21
▾
Meaning
Keep
आमो
मधुरुहो
मेघपृष्ठः
सुधामा
भ्राजिष्ठो
लोहितार्णो
वनस्पतिरिति
घृतपृष्ठसुतास्तेषां
वर्षगिरयः
सप्त
सप्तैव
नद्यश्चाभिख्याताः
शुक्लो
वर्धमानो
भोजन
उपबर्हिणो
नन्दो
नन्दनः
सर्वतोभद्र
इति
अभया
अमृतौघा
आर्यका
तीर्थवती
रूपवती
पवित्रवती
शुक्लेति
22
▾
Meaning
Keep
यासामम्भः
पवित्रममलमुपयुञ्जानाः
पुरुषऋषभ-
द्रविणदेवकसंज्ञा
वर्षपुरुषा
आपोमयं
देवमपां
पूर्णेनाञ्जलिना
यजन्ते
23
▾
Meaning
Keep
आपः
पुरुषवीर्याः
स्थ
पुनन्तीर्भूर्भुवः
सुवः
।
ता
नः
पुनीतामीव
घ्नीः
स्पृशतामात्मना
भुव
इति
24
▾
Meaning
Keep
एवं
पुरस्तात्क्षीरोदात्परित
उपवेशितः
शाकद्वीपो
द्वात्रिंशल्लक्षयोजनायामः
समानेन
च
दधिमण्डोदेन
परीतो
यस्मिन्
शाको
नाम
महीरुहः
स्वक्षेत्रव्यपदेशको
यस्य
ह
महासुरभिगन्धस्तं
द्वीपमनुवासयति
25
▾
Meaning
Keep
तस्यापि
प्रैयव्रत
एवाधिपतिर्नाम्ना
मेधातिथिः
सोऽपि
विभज्य
सप्त
वर्षाणि
पुत्रनामानि
तेषु
स्वात्मजान्
पुरोजवमनोजवपवमानधूम्रानीक-चित्ररेफबहुरूप-
विश्वधारसंज्ञान्
निधाप्याधिपतीन्
स्वयं
भगवत्यनन्त
आवेशितमतिस्तपोवनं
प्रविवेश
26
▾
Meaning
Keep
एतेषां
वर्षमर्यादागिरयो
नद्यश्च
सप्त
सप्तैव
ईशान
उरुशृङ्गो
बलभद्रः
शतकेसरः
सहस्रस्रोतो
देवपालो
महानस
इति
अनघाऽऽयुर्दा
उभयस्पृष्टिरपराजिता
पञ्चपदी
सहस्रस्रुतिर्निजधृतिरिति
27
▾
Meaning
Keep
तद्वर्षपुरुषा
ऋतव्रतसत्यव्रतदानव्रतानुव्रतनामानो
भगवन्तं
वाय्वात्मकं
प्राणायामविधूतरजस्तमसः
परमसमाधिना
यजन्ते
28
▾
Meaning
Keep
अन्तः
प्रविश्य
भूतानि
यो
बिभर्त्यात्मकेतुभिः
।
अन्तर्यामीश्वरः
साक्षात्पातु
नो
यद्वशे
स्फुटम्
29
▾
Meaning
Keep
एवमेव
दधिमण्डोदात्परतः
पुष्करद्वीपस्ततो
द्विगुणायामः
समन्तत
उपकल्पितः
समानेन
स्वादूदकेन
समुद्रेण
बहिरावृतो
यस्मिन्
बृहत्पुष्करं
ज्वलनशिखामलकनकपत्रायुतायुतं
भगवतः
कमलासनस्याध्यासनं
परिकल्पितम्
30
▾
Meaning
Keep
तद्द्वीपमध्ये
मानसोत्तरनामैक
एवार्वाचीनपराचीन-
वर्षयोर्मर्यादाचलोऽयुतयोजनोच्छ्रायायामो
यत्र
तु
चतसृषु
दिक्षु
चत्वारि
पुराणि
लोकपालानामिन्द्रादीनां
यदुपरिष्टात्सूर्यरथस्य
मेरुं
परिभ्रमतः
संवत्सरात्मकं
चक्रं
देवानामहोरात्राभ्यां
परिभ्रमति
31
▾
Meaning
Keep
तद्द्वीपस्याप्यधिपतिः
प्रैयव्रतो
वीतिहोत्रो
नामैतस्यात्मजौ
रमणकधातकिनामानौ
वर्षपती
नियुज्य
स
स्वयं
पूर्वजव-
द्भगवत्कर्मशील
एवास्ते
32
▾
Meaning
Keep
तद्वर्षपुरुषा
भगवन्तं
ब्रह्मरूपिणं
सकर्मकेण
कर्मणाऽऽराधयन्तीदं
चोदाहरन्ति
33
▾
Meaning
Keep
यत्तत्कर्ममयं
लिङ्गं
ब्रह्मलिङ्गं
जनोऽर्चयेत्
।
एकान्तमद्वयं
शान्तं
तस्मै
भगवते
नम
इति
34
▾
Meaning
Keep
ततः
परस्ताल्लोकालोकनामाचलो
लोकालोकयो-
रन्तराले
परित
उपक्षिप्तः
35
▾
Meaning
Keep
यावन्मानसोत्तरमेर्वोरन्तरं
तावती
भूमिः
काञ्चन्यन्याऽऽदर्शतलोपमा
यस्यां
प्रहितः
पदार्थो
न
कथञ्चित्पुनः
प्रत्युपलभ्यते
तस्मात्सर्वसत्त्वपरिहृताऽऽसीत्
36
▾
Meaning
Keep
लोकालोक
इति
समाख्या
यदनेनाचलेन
लोकालोकस्यान्तर्वर्तिनावस्थाप्यते
37
▾
Meaning
Keep
स
लोकत्रयान्ते
परित
ईश्वरेण
विहितोयस्मात्सूर्यादीनां
ध्रुवापवर्गाणां
ज्योतिर्गणानां
गभस्तयोऽर्वाचीनांस्त्रीँल्लोकानावितन्वाना
न
कदा
चित्पराचीना
भवितुमुत्सहन्ते
तावदुन्नहनायामः
38
▾
Meaning
Keep
एतावाँल्लोकविन्यासो
मानलक्षणसंस्थाभिर्विचिन्तितः
कविभिः
स
तु
पञ्चाशत्कोटिगणितस्य
भूगोलस्य
तुरीयभागोऽयं
लोकालोकाचलः
39
▾
Meaning
Keep
तदुपरिष्टाच्चतसृष्वाशास्वात्मयोनिनाखिलजगद्गुरुणा-
धिनिवेशिता
ये
द्विरदपतय
ऋषभः
पुष्करचूडो
वामनोऽपराजित
इति
सकललोकस्थितिहेतवः
40
▾
Meaning
Keep
तेषां
स्वविभूतीनां
लोकपालानां
च
विविधवीर्यो-
पबृंहणाय
भगवान्
परममहापुरुषो
महाविभूतिपति-
रन्तर्याम्यात्मनो
विशुद्धसत्त्वं
धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्या-
द्यष्टमहासिद्ध्युपलक्षणं
विष्वक्सेनादिभिः
स्वपार्षदप्रवरैः
परिवारितो
निजवरायुधोपशोभितैर्निजभुजदण्डैः
सन्धारयमाणस्तस्मिन्
गिरिवरे
समन्तात्सकललोक-
स्वस्तय
आस्ते
41
▾
Meaning
Keep
आकल्पमेवं
वेषं
गत
एष
भगवानात्मयोगमायया
विरचितविविधलोकयात्रागोपीयायेत्यर्थः
42
▾
Meaning
Keep
योऽन्तर्विस्तार
एतेन
ह्यलोकपरिमाणं
च
व्याख्यातं
यद्बहिर्लोकालोकाचलात्ततः
परस्ताद्योगेश्वरगतिं
विशुद्धामुदाहरन्ति
43
▾
Meaning
Keep
अण्डमध्यगतः
सूर्यो
द्यावाभूम्योर्यदन्तरम्
।
सूर्याण्डगोलयोर्मध्ये
कोट्यः
स्युः
पञ्चविंशतिः
44
▾
Meaning
Keep
मृतेऽण्ड
एष
एतस्मिन्
यदभूत्ततो
मार्तण्ड
इति
व्यपदेशः
हिरण्यगर्भ
इति
यद्धिरण्याण्डसमुद्भवः
45
▾
Meaning
Keep
सूर्येण
हि
विभज्यन्ते
दिशः
खं
द्यौर्मही
भिदा
।
स्वर्गापवर्गौ
नरका
रसौकांसि
च
सर्वशः
46
▾
Meaning
Keep
देवतिर्यङ्
मनुष्याणां
सरीसृपसवीरुधाम्
।
सर्वजीवनिकायानां
सूर्य
आत्मा
दृगीश्वरः
Previous
←
Kimpurusa and Bharata
Next
The Sun's Going Round
→