Adhyātma Rāmāyaṇa · The Slaying of Virādha
Tap a verse for its meaning
- 1अथ तत्र दिनं स्थित्वा प्रभाते ।स्नात्वा मुनिं समामन्त्र्य पचक्रमे ॥
- 2मुने गच्छामहे सर्वे ।विपिनं दण्डकं यत्र त्वमाज्ञातुमिहार्हसि ॥
- 3शिष्यानाज्ञप्तुमर्हसि ।श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रहस्यात्रिर्महायशाः ।प्राह तत्र रघुश्रेष्ठं राम राम ॥
- 4सर्वस्य त्वं तव को मार्गदर्शकः ।तथापि दर्शयिष्यन्ति तव ॥
- 5इति शिष्यान् समादिश्य स्वयं किञ्चित्तमन्वगात् ।रामेण प्रीत्या अत्रिः स्वभवनं ययौ ॥
- 6क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददर्श महतीं नदीम् ।अत्रेः शिष्यानुवाचेदं रामो ॥
- 7नद्याः कश्चिदुपायो विद्यते न वा ।ऊचुस्ते विद्यते नौका रघुनन्दन ॥
- 8युष्मान् वयमेव क्षणादिह ।ततो नावि समारोप्य सीतां ॥
- 9क्षणात्सन्तारयामासुर्नदीं मुनिकुमारकाः । सर्वे जग्मुरत्रेरथाश्रमम् ॥
- 10तावेत्य विपिनं घोरं झिल्लीझङ्कारनादितम् ।नानामृगगणाकीर्णं ॥
- 11राक्षसै सेवितं रोमहर्षणम् ।प्रविश्य विपिनं घोरं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥
- 12इतः परं प्रयत्नेन गन्तव्यं सहितेन मे । संयोज्य शरानपि करे दधत् ॥
- 13अग्रे यास्याम्यहं पश्चात्त्वमन्वेहि ।आवयोर्मध्यगा सीता ॥
- 14चक्षुश्चारय सर्वत्र दृष्टं रक्षोभयं महत् ।विद्यते दण्डकारण्ये श्रुतपूर्वमरिन्दम ॥
- 15इत्येवं भाषमाणौ तौ जग्मतुः ।तत्रैका पुष्करिण्यास्ते कल्हारकुमुदोत्पलैः ॥
- 16अम्बुजैः शोभमाना व्यदृश्यत ।तत्समीपमथो गत्वा पीत्वा तत्सलिलं शुभम् ॥
- 17ऊषुस्ते क्षणं छायामुपाश्रिताः ।ततो ददृशुरायान्तं महासत्त्वं भयानकम् ॥
- 18करालदंष्ट्रवदनं भीषयन्तं स्वगर्जितैः ।वामांसे न्यस्त ॥
- 19भक्षयन्तं गजव्याघ्रमहिषं ।ज्यारोपितं धनुर्धृत्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥
- 20पश्य भ्रात राक्षसोऽयमुपागतः ।आयात्यभिमुखं नोऽग्रे भीरूणां भयमावहन् ॥
- 21सज्जीकृतधनुस्तिष्ठ मा भै ।इत्युक्त्वा बाणमादाय स्थितो राम ॥
- 22स तु दृष्ट्वा रमानाथं लक्ष्मणं जानकीं तदा ।अट्टहासं ततः कृत्वा भीषयन्निदमब्रवीत् ॥
- 23कौ युवां ।मुनिवेषधरौ बालौ स्त्रीसहायौ सुदुर्मदौ ॥
- 24सुन्दरौ बत मे ।किमर्थमागतौ घोरं वनं ॥
- 25श्रुत्वा रक्षोवचो रामः स्मयमान उवाच तम् ।अहं रामस्त्वयं भ्राता लक्ष्मणो मम ॥
- 26एषा सीता मम वयमागताः ।पितृवाक्यं पुरस्कृत्य शिक्षणार्थं भवादृशाम् ॥
- 27शृत्वा तद्रामवचनमट्टहासमथाकरोत् ।व्यादाय वक्त्रं बाहुभ्यां शूलमादाय सत्वरः ॥
- 28मां न जानासि राम त्वं विराधं ।मद्भयान्मुनयः सर्वे त्यक्त्वा वनमितो गताः ॥
- 29यदि त्यक्त्वा सीतां ।पलायत न चेच्छीघ्रं भक्षयामि युवामहम् ॥
- 30इत्युक्त्वा राक्षसः सीतामादातुमभिदुद्रुवे ।रामश्चिच्छेद शरेण प्रहसन्निव ॥
- 31ततः व्यादाय ।राममभ्यद्रवद्रामश्चिच्छेद परिधावतः ॥
- 32पदद्वयं विराधस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥
- 33ततः सर्प इवास्येन ग्रसितुं राममापतत् ।ततोऽर्धचन्द्राकारेण बाणेनास्य ॥
- 34चिच्छेद रुधिरौघेण पपात ।ततः सीता समालिङ्ग्य प्रशशंस रघूत्तमम् ॥
- 35ततो दुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवगणेरिताः ।ननृतुश्चाप्सरा जगुर्गन्धर्वकिन्नराः ॥
- 36विराधकायादतिसुन्दराकृतिःविभ्राजमानो विमलाम्बरावृतः ।प्रतप्तचामीकरचारुभूषणोव्यदृश्यताग्रे गगने रविर्यथा ॥
- 37प्रणम्य रामं प्रणतार्तिहारिणंभवप्रवाहोपरमं घृणाकरम् ।प्रणम्य भूयः प्रणनाम प्रपन्नसर्वार्तिहरं प्रसन्नधीः ॥
- 38श्रीराम विद्याधरोऽहं विमलप्रकाशः ।दुर्वाससाकारणकोपमूर्तिनाशप्तः पुरा सोऽद्य विमोचितस्त्वया ॥
- 39इतः परं त्वच्चरणारविन्दयोःस्मृतिः सदा मेऽस्तु ।त्वन्नामसङ्कीर्तनमेव वाणीकरोतु मे कर्णपुटं त्वदीयम् ॥
- 40कथामृतं पातु करद्वयं तेपादारविन्दार्चनमेव कुर्यात् ।शिरश्च ते पादयुगप्रणामंकरोतु नित्यं भवदीयमेवम् ॥
- 41नमस्तुभ्यं भगवते । रामाय सीतारामाय वेधसे ॥
- 42प्रपन्नं पाहि मां राम यास्यामि त्वदनुज्ञया ।देवलोकं रघुश्रेष्ठ मां मा वृणोतु ते ॥
- 43इति प्रसन्नो रघुनन्दनः ।ददौ वरं तदा प्रीतो विराधाय महामतिः ॥
- 44गच्छ विद्याधराशेष जिताः ।त्वया द्यो मुक्तो ज्ञानवतां वरः ॥
- 45मद्भक्तिर्दुर्लभा लोके जाता चे यतः ।अतस्त्वं भक्तिसम्पन्नः परं याहि ममाज्ञया ॥
- 46रामेण रक्षोनिधनं सुघोरंशापाद्विमुक्तिर्वरदानमेवम् ।विद्याधरत्वं पुनरेव लब्धंरामं गृणन्नेति नरोऽखिलार्थान् ॥