Adhyātma Rāmāyaṇa · The Deliverance of Kabandha
Tap a verse for its meaning
- 1ततो रामो लक्ष्मणेन जगाम ।पुनर्दुःखं समाश्रित्य ॥
- 2तत्राद्भुतसमाकारो प्रत्यदृश्यत ।वक्षस्येव महावक्त्र ॥
- 3बाहू व्यापृतौ तस्य रक्षसः । नाम दैत्येन्द्रः सर्वसत्त्वविहिंसकः ॥
- 4तद्बाह्वोर्मध्यदेशे तौ चरन्तौ ।ददर्शतुर्महासत्त्वं तद्बाहु ॥
- 5रामः प्रोवाच पश्य लक्ष्मण राक्षसम् ।शिरःपादविहीनोऽयं यस्य वक्षसि चाननम् ॥
- 6बाहुभ्यां लभ्यते यद्यत्तत्त स्थितो ध्रुवम् ।आवामप्येतयोर्बाह्वोर्मध्ये ध्रुवम् ॥
- 7गन्तुमन्यत्र मार्गो न दृश्यते ।किं कर्तव्यमितोऽस्माभिरिदानीं भक्षयेत्स नौ ॥
- 8लक्ष्मणस्तमुवाचेदं राघव ।आवामेकैकमव्यग्रौ छिन्द्यावास्य भुजौ ध्रुवम् ॥
- 9तथेति रामः भुजं दक्षिणमच्छिनत् ।तथैव लक्ष्मणो वामं चिच्छेद भुजमञ्जसा ॥
- 10ततोऽतिविस्मितो दैत्यः कौ युवां । लोके दिवि देवेषु वा कुतः ॥
- 11ततोऽब्रवीद्धसन्नेव रामो । श्रीमान् राजा दशरथो महान् ॥
- 12रामोऽहं तस्य पुत्रोऽसौ भ्राता मे लक्ष्मणः सुधीः ।मम भार्या सीता ॥
- 13आवां यातौ तदा केनापि रक्षसा ।नीतां सीतां विचिन्वन्तौ चागतौ ॥
- 14बाहुभ्यां वेष्टितावत्र तव ।छिन्नौ तव भुजौ त्वं च को वा ॥
- 15धन्योऽहं यदि रामस्त्वमागतोऽसि ममान्तिकम् ।पुरा गन्धर्वराजोऽहं ॥
- 16विचरन्ल्लोकमखिलं वरनारीमनोहरः ।तपसा ब्रह्मणो लब्धमवध्यत्वं ॥
- 17अष्टावक्रं मुनिं दृष्ट्वा कदाचिदहसं पुरा ।क्रुद्धोऽसावाह दुष्ट त्वं दुर्मते ॥
- 18अष्टावक्रः पुनः प्राह वन्दितो मे ।शापस्यान्तं च मे प्राह तपसा द्योतितप्रभः ॥
- 19दाशरथिर्भूत्वा ।आगमिष्यति ते बाहू छिद्येते योजनायतौ ॥
- 20तेन भविष्यसि यथा पुरा ।इति शप्तोऽहमद्राक्षं तनुमात्मनः ॥
- 21कदाचिद्देवराजानमभ्यद्रवमहं रुषा ।सोऽपि मां राम शिरोदेशेऽभ्यताडयत् ॥
- 22तदा शिरो गतं कुक्षिं पादौ च रघुनन्दन ।ब्रह्मदत्तवरान्मृत्युर्नाभून्मे वज्रताडनात् ॥
- 23कथं जीवेदयमित्यमराधिपम् ।ऊचुः सर्वे दयाविष्टा मां विलोक्याऽऽस्यवर्जितम् ॥
- 24ततो मां प्राह जठरे ते मुखं भवेत् ।बाहू ते योजनायामौ भविष्यत इतो व्रज ॥
- 25इत्युक्तोऽत्र वसन्नित्यं बाहुभ्यां ।भक्षयाम्यधुना बाहू खण्डितौ मे त्वयानघ ॥
- 26इतः परं मां निक्षिपाग्नीन्धनावृते ।अग्निना दह्यमानोऽहं त्वया रघुकुलोत्तम ॥
- 27वदामि ते ॥
- 28इत्युक्ते लक्ष्मणेनाशु श्वभ्रं निर्मित्य तत्र तम् ।निक्षिप्य प्रादहत्काष्ठैस्ततो देहात्समुत्थितः । सर्वाभरणभूषितः ॥
- 29रामं प्रदक्षिणं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च ।कृताञ्जलिरुवाचेदं ॥
- 30स्तोतुमुत्सहते मेऽद्य मनो रामातिसम्भ्रमात् ।त्वामनन्तमनाद्यन्तं ॥
- 31सूक्ष्मं ते रूपमव्यक्तं देहद्वयविलक्षणम् ।दृग्रूपमितरत्सर्वं दृश्यं ।तत्कथं त्वां विजानीयाद्व्यतिरिक्तं मनः प्रभो ॥
- 32बुद्ध्यात्माभासयोरैक्यं इत्यभिधीयते ।बुद्ध्यादि साक्षी तस्मिन्निर्विषयेऽखिलम् ॥
- 33आरोप्यतेऽज्ञानवशान्निर्विकारेऽखिलात्मनि ।हिरण्यगर्भस्ते सूक्ष्मं देहं स्थूलं स्मृतम् ॥
- 34भावनाविषयो राम सूक्ष्मं ते ।भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्रेदं दृश्यते जगत् ॥
- 35स्थूलेऽण्डकोशे देहे ते महदादिभिरावृते ।सप्तभिरुत्तरगुणैर्वैराजो धारणाश्रयः ॥
- 36त्वमेव सर्वकैवल्यं लोकास्तेऽवयवाः स्मृताः ।पातालं ते पादमूलं पार्ष्णिस्तव महातलम् ॥
- 37ते तु तलातलमितीर्यते ।जानुनी सुतलं राम ऊरू ते वितलं तथा ॥
- 38अतलं च राम जघनं नाभिगं नभः ।उरःस्थलं ते ग्रीवा ते मह उच्यते ॥
- 39वदनं जनलोकस्ते तपस्ते शङ्खदेशगम् ।सत्यलोको रघुश्रेष्ठ सदा प्रभो ॥
- 40इन्द्रादयो बाहवस्ते दिशः ।अश्विनौ नासिके राम वक्त्रं तेऽग्निरुदाहृतः ॥
- 41चक्षुस्ते राम मनश्चन्द्र उदाहृतः ।भ्रूभङ्ग एव बुद्धिस्ते वाक्पतिर्भवेत् ॥
- 42रुद्रोऽहङ्काररूपस्ते वाच तेऽव्यय ।यमस्ते दंष्ट्रदेशस्थो नक्षत्राणि द्विजालयः ॥
- 43हासो सृष्टिस्तेऽपाङ्गमोक्षणम् ।धर्मः पुरस्तेऽधर्मश्च पृष्ठभाग उदीरितः ॥
- 44रात्रिर्दिवा चैव रघूत्तम ।समुद्राः सप्त ते कुक्षिर्नाड्यो नद्यस्तव प्रभो ॥
- 45रोमाणि वृक्षौषधयो रेतो वृष्टिस्तव प्रभो ।महिमा ज्ञानशक्तिस्ते एवं स्थूलं वपुस्तव ॥
- 46यदस्मिन् ते मनः सन्धार्यते नरैः । मुक्तिः स्यादतोऽन्यन्नहि किञ्चन ॥
- 47अतोऽहं राम रूपं ते स्थूलमेवानुभावये ।यस्मिन् ध्याते सरोमपुलको भवेत् ॥
- 48तदैव मुक्तिः स्याद्राम यदा ते ।तदप्यास्तां तवैवाहमेतद्रूपं विचिन्तये ॥
- 49धनुर्बाणधरं श्यामं ।अपीच्यवयसं सीतां विचिन्वन्तं सलक्ष्मणम् ॥
- 50इदमेव सदा मे स्या ॥
- 51साक्षात्पार्वत्या सहितः सदा ।त्वद्रूपमेव सततं ध्यायन्नास्ते रघूत्तम ।मुमूर्षूणां तदा काश्यां तारकं ॥
- 52रामरामेत्युपदिशन् सदा सन्तुष्टमानसः ।अतस्त्वं सुनिश्चितः ॥
- 53सर्वे ते मायया मूढास्त्वां न जानन्ति तत्त्वतः ।नमस्ते वेधसे ॥
- 54तुभ्यं नमः ।त्राहि त्राहि जगन्नाथ मां माया नावृणोतु ते ॥
- 55तुष्टोऽहं देवगन्धर्व स्तुत्या च तेऽनघ ।याहि मे परमं स्थानं योगिगम्यं ॥
- 56जपन्ति ये नित्यमनन्यबुद्ध्याभक्त्या त्वदुक्तं स्तवमागमोक्तम् ।तेऽज्ञानसम्भूतभवं विहायमां यान्ति ॥