Adhyātma Rāmāyaṇa · The Alliance at Ṛṣyamūka
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीमहादेव उवाच ।ततः सलक्ष्मणो रामः शनैः ।आगत्य सरसां श्रेष्ठां दृष्ट्वा ॥
- 2क्रोशमात्रं सुविस्तीर्णमगाधामलशम्बरम् ।उत्फुल्लाम्बुजकल्हारकुमुदोत्पलमण्डितम् ॥
- 3हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकादिशोभितम् ।जलकुक्कुटकोयष्टि ॥
- 4नानापुष्पलताकीर्णं नानाफलसमावृतम् ।सतां मनःस्वच्छजलं ॥
- 5तत्रोपस्पृश्य सलिलं पीत्वा श्रमहरं विभुः । सरसस्तीरे शीतलेन पथा ययौ ॥
- 6पार्श्वे गच्छन्तौ रामलक्ष्मणौ ।धनुर्बाणकरौ जटावल्कलमण्डितौ ।पश्यन्तौ विविधान् वृक्षान् गिरेः शोभां सुविक्रमौ ॥
- 7सुग्रीवस्तु चतुर्भिः सह ।स्थित्वा ददर्श तौ यान्तावारुरोह गिरेः शिरः ॥
- 8भयादाह कौ तौ वीरवरौ सखे ।गच्छ जानीहि भद्रं ते द्विजाकृतिः ॥
- 9किंवा मां हन्तुं समुपागतौ ।ताभ्यां सम्भाषणं कृत्वा जानीहि हृदयं तयोः ॥
- 10यदि तौ ।विनयावनतो भूत्वा एवं जानीहि निश्चयम् ॥
- 11तथेति हनुमान् समुपागतः । रामं नत्वेदमब्रवीत् ॥
- 12कौ युवां युवानौ वीरसम्मतौ ।द्योतयन्तौ दिशः सर्वाः प्रभया ॥
- 13युवां त्रैलोक्यकर्ताराविति भाति मनो मम ।युवां प्रधानपुरुषौ जगद्धेतू जगन्मयौ ॥
- 14मायया मानुषाकारौ चरन्ताविव ।भूभारहरणार्थाय भक्तानां पालनाय च ॥
- 15अवतीर्णाविह परौ चरन्तौ ।जगत्स्थितिलयौ सर्गं लीलया कर्तुमुद्यतौ ॥
- 16स्वतन्त्रौ सर्वहृदयस्थाविहेश्वरौ । लोके चरन्ताविति मे मतिः ॥
- 17श्रीरामो लक्ष्मणं प्राह पश्यैनं ।शब्दशास्त्रमशेषेण श्रुतं नूनमनेकधा ॥
- 18अनेन भाषितं कृत्स्नं ।ततः प्राह हनूमन्तं राघवो ॥
- 19अहं दाशरथी रामस्त्वयं मे लक्ष्मणोऽनुजः ।सीतया भार्यया सार्धं ॥
- 20आगतस्तत्र विपिने स्थितोऽहं द्विज ।तत्र भार्या हृता सीता रक्षसा केनचिन्मम । त्वं को वा कस्य वा वद ॥
- 21वटुरुवाच । यो वानराणां ।चतुर्भिर्मन्त्रिभिः सार्धं गिरिमूर्धनि तिष्ठति ॥
- 22सुग्रीवो वालिनः ।तेन निष्कासितो भार्या हृता तस्येह वालिना ॥
- 23तद्भयादृष्यमूकाख्यं गिरिमाश्रित्य संस्थितः ।अहं सुग्रीवसचिवो वायुपुत्रो महामते ॥
- 24हनुमान्नाम विख्यातो ह्यञ्जनीगर्भसम्भवः ।तेन सख्यं त्वया युक्तं सुग्रीवेण ॥
- 25भार्यापहारिणं हन्तुं भविष्यति ।इदानीमेव गच्छाम आगच्छ यदि रोचते ॥
- 26श्रीराम उवाच ।अहमप्यागतस्तेन सख्यं कर्तुं कपीश्वर ।सख्युस्तस्यापि यत्कार्यं तत्करिष्याम्यसंशयम् ॥
- 27हनुमान् स्थितो राममथाब्रवीत् । गच्छामः पर्वतोपरि ॥
- 28यत्र तिष्ठति सुग्रीवो मन्त्रिभि ।तथेति तस्यारुरोह स्कन्धं रामोऽथ लक्ष्मणः ॥
- 29क्षणादेव महाकपिः । स्थितौ तौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 30हनुमानपि सुग्रीवमुपगम्य ।व्येतु ते भयमायातौ राजन् श्रीरामलक्ष्मणौ ॥
- 31शीघ्रमुत्तिष्ठ रामेण सख्यं ते योजितं मया । तेन ॥
- 32ततोऽतिहर्षात्सुग्रीवः समागम्य रघूत्तमम् ।वृक्षशाखां स्वयं छित्वा ददौ मुदा ॥
- 33हनूमान्ल्लक्ष्मणायादा च लक्ष्मणः ।हर्षेण महताविष्टाः सर्व एवावतस्थिरे ॥
- 34लक्ष्मणस्त्वब्रवीत्सर्वं रामवृत्तान्तमादितः ।वनवासाभिगमनं सीताहरणमेव च ॥
- 35लक्ष्मणोक्तं वचः श्रुत्वा सुग्रीवो राममब्रवीत् ।अहं करिष्ये राजेन्द्र सीतायाः ॥
- 36साहाय्यमपि ते राम करिष्ये ।शृणु राम मया दृष्टं किञ्चित्ते कथयाम्यहम् ॥
- 37एकदा मन्त्रिभिः सार्धं स्थितोऽहं ।विहायसा नीयमानां केनचि ॥
- 38क्रोशन्तीं रामरामेति दृष्ट्वास्मान् पर्वतोपरि ।आमुच्याभरणान्याशु स्वोत्तरीयेण ॥
- 39निरीक्ष्याधः परित्यज्य क्रोशन्ती तेन रक्षसा ।नीताहं भूषणान्याशु गुहायामक्षिपं प्रभो ॥
- 40इदानीमपि पश्य त्वं जानीहि तव वा न वा ।इत्युक्त्वानीय रामाय ॥
- 41रामस्तद्दृष्ट्वा हा सीतेति मुहुर्मुहुः ।हृदि निक्षिप्य तत्सर्वं रुरोद प्राकृतो यथा ॥
- 42आश्वास्य भ्राता लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।अचिरेणैव ते राम प्राप्यते जानकी शुभा । हत्वा रावणमाहवे ॥
- 43सुग्रीवोऽप्याह हे राम ते ।समरे तव दास्यामि जानकीम् ॥
- 44ततो हनूमान् तयोरग्निं समीपतः ।तावुभौ रामसुग्रीवावग्नौ साक्षिणि तिष्ठति ॥
- 45बाहू प्रसार्य चालिङ्ग्य परस्परमकल्मषौ ।समीपे रघुनाथस्य सुग्रीवः समुपाविशत् ॥
- 46स्वोदन्तं कथयामास प्रणयाद्रघुनायके ।सखे शृणु ममोदन्तं ॥
- 47मयपुत्रोऽथ नाम्ना परमदुर्मदः ।किष्किन्धां समुपागत्य वालिनं समुपाह्वयत् ॥
- 48महता वाली तु तदमर्षणः ।निर्ययौ क्रोधताम्राक्षो जघान दृढमुष्टिना ॥
- 49दुद्राव तेन संविग्नो जगाम । तं वाली मायाविनमहं तथा ॥
- 50ततः प्रविष्टमालोक्य गुहां मायाविनं रुषा ।वाली मामाह तिष्ठ त्वं बहिर्गच्छाम्यहं ।इत्युक्त्वाविश्य स गुहां मासमेकं न निर्ययौ ॥
- 51मासादूर्ध्वं गुहाद्वारान्निर्गतं रुधिरं बहु ।तद्दृष्ट्वा परितप्ताङ्गो मृतो वालीति दुःखितः ॥
- 52शिलामेकां निधाय गृहमागतः ।ततोऽब्रवं मृतो वाली गुहायां हतः ॥
- 53तच्छ्रुत्वा दुःखिताः सर्वे मामनिच्छन्तमप्युत ।राज्येऽभिषेचनं चक्रुः सर्वे ॥
- 54शिष्टं तदा मया राज्यं किञ्चित्कालमरिन्दम ।ततः समागतो वाली मामाह परुषं ॥
- 55बहुधा भर्त्सयित्वा मां निजघान च ।ततो निर्गत्य नगरादधावं परया ॥
- 56लोकान् सर्वान् परिक्रम्य ऋष्यमूकं समाश्रितः ।ऋषेः ऽपि नायातीमं गिरिं प्रभो ॥
- 57तदादि मम भार्यां स स्वयं भुङ्क्ते ।अतो दुःखेन सन्तप्तो हृतदारो हृताश्रयः ॥
- 58वसाम्यद्य भवखितोऽस्म्यहम् ।मित्रदुःखेन सन्तप्तो रामो ॥
- 59हनिष्यामि तव द्वेष्यं शीघ्रं ।इति प्रतिज्ञामकरोत्सुग्रीवस्य पुरस्तदा ॥
- 60सुग्रीवोऽप्याह वाली बलवतां बली ।कथं हनिष्यति भवान् देवैरपि ॥
- 61शृणु ते कथयिष्यामि तद्बलं बलिनां वर ।कदाचिद्दुन्दुभिर्नाम महाकायो ॥
- 62किष्किन्धामगमद्राम ।युद्धाय वालिनं रात्रौ समाह्वयत भीषणः ॥
- 63तच्छ्रुत्वाऽसहमानोऽसौ वाली ।महिषं शृङ्गयोर्धृत्वा पातयामास भूतले ॥
- 64तत्कायमाक्रम्यास्य शिरो महत् ।हस्ताभ्यां भ्रामयंश्छित्त्वा तोलयित्वाक्षिपद्भुवि ॥
- 65पपात तच्छिरो राम ।तितं तस्मान्मुनेराश्रममण्डले ॥
- 66पपातोच्चैर्दृष्ट्वा तां ।मातङ्गो वालिनं प्राह यद्यागन्तासि मे गिरिम् ॥
- 67इतः परं भग्नशिरा मरिष्यसि न संशयः ।एवं शप्तस्तदारभ्य ऋष्यमूकं न यात्यसौ ॥
- 68एतज्ज्ञात्वाहमप्यत्र वसामि ।राम पश्य शिरस्तस्य दुन्दुभेः ॥
- 69यदा शक्तः शक्तस्त्वं ।इत्युक्त्वा दर्शयामास शिरस्तद्गिरिसन्निभम् ॥
- 70दृष्ट्वा रामः स्मितं कृत्वा चाक्षिपत् ।दशयोजनपर्यन्तं तदद्भुतमिवाभवत् ॥
- 71साधु साध्विति सम्प्राह सुग्रीवो मन्त्रिभिः सह ।पुनरप्याह सुग्रीवो रामं ॥
- 72एते ताला महासाराः सप्त पश्य ।एकैकं चालयित्वासौ निष्पत्रान् कुरुतेऽञ्जसा ॥
- 73यदि त्वमेकबाणेन विद्ध्वा छिद्रं करोषि चेत् ।हतस्त्वया तदा वाली विश्वासो मे प्रजायते ।तथेति धनुरादाय सायकं तत्र सन्दधे ॥
- 74बिभेद च तदा रामः महाबलः ।तालान् सप्त विनिर्भिद्य गिरिं भूमिं च ॥
- 75पुनरागत्य रामस्य पूर्ववत्स्थितः ।ततोऽतिहर्षात्सुग्रीवो राममाहातिविस्मितः ॥
- 76देव त्वं परमात्मा न संशयः ।मत्पूर्वकृतपुण्यौघैः सङ्गतोऽद्य मया सह ॥
- 77त्वां भजन्ति महात्मानः ।त्वां प्राप्य मोक्षसचिवं प्रार्थयेऽहं कथं भवम् ॥
- 78दाराः पुत्रा धनं राज्यं सर्वं त्वन्मायया कृतम् ।अतोऽहं नाकाङ्क्षेऽन्यत्प्रसीद मे ॥
- 79आनन्दानुभवं त्वाद्य प्राप्तोऽहं भाग्यगौरवात् ।मृदर्थं यतमानेन निधानमिव सत्पते ॥
- 80संसिद्धं बन्धनं छिन्नमद्य नः ।यज्ञदानतपःकर्मपूर्तेष्टादिभिरप्यसौ ॥
- 81न जीर्यते पुनर्दार्ढ्यं भजते ।त्वत्पाददर्शनात्सद्यो नाशमेति न संशयः ॥
- 82क्षणार्धमपि यच्चित्तं त्वयि तिष्ठत्यचञ्चलम् ।तस्याज्ञानमनर्थानां मूलं नश्यति तत्क्षणात् ॥
- 83तत्तिष्ठतु मनो त्वयि नान्यत्र मे सदा ॥
- 84रामरामेति यद्वाणी मधुरं गायति क्षणम् ।स सुरापो वा मुच्यते ॥
- 85न काङ्क्षे विजयं राम न च दारसुखादिकम् ।भक्तिमेव सदा काङ्क्षे त्वयि ॥
- 86कृतसंसारस्त्वदंशोऽहं रघूत्तम ।स्वपादभक्तिमादिश्य त्राहि मां ॥
- 87पूर्वं मित्रार्युदासीनास्त्वन्मायावृतचेतसः ।आसन्मेऽद्य भवत्पाददर्शनादेव ॥
- 88सर्वं मे भाति क्व मित्रं क्व च मे रिपुः ।यावत्त्वन्मायया बद्धस्तावद्गुणविशेषता ॥
- 89सा यावदस्ति नानात्वं तावद्भवति नान्यथा ।यावन्नानात्वमज्ञानात्तावत्कालकृतं भयम् ॥
- 90अतोऽविद्यामुपास्ते यः सोऽन्धे तमसि मज्जति । सर्वं पुत्रदारादिबन्धनम् ।तदुत्सारय मायां त्वं दासीं तव ॥
- 91त्वर्पितचित्तवृत्ति-स्त्वन्नामसङ्गीतकथासु ।त्वद्भक्तसेवानिरतौ करौ मेत्वदङ्गसङ्गं लभतां मदङ्गम् ॥
- 92त्वन्मूर्तिभक्तान् स्वगुरुं च पश्यत्वजस्रं स शृणोतु ।त्वज्जन्मकर्माणि च पादयुग्मंव्रजत्वजस्रं तव मन्दिराणि ॥
- 93अङ्गानि ते पादरजोविमिश्र-तीर्थानि बिभ्रत्वहिशत्रुकेतो ।शिरस्त्वदीयं भवपद्मजाद्यै-र्जुष्टं पदं नमत्वजस्रम् ॥