Adhyātma Rāmāyaṇa · The Enlightenment of Tārā and the Mountain Dwelling
Tap a verse for its meaning
- 1निहते वालिनि रणे रामेण ।दुद्रुवुर्वानराः सर्वे किष्किन्धां ॥
- 2तारामूचु हतो वाली ।अङ्गदं परिरक्षाद्य मन्त्रिणः परिनोदय ॥
- 3बद्ध्वा रक्षामहे पुरीम् ।वानराणां तु राजानमङ्गदं कुरु ॥
- 4निहतं वालिनं श्रुत्वा तारा ।अताडय शिरो वक्षश्च भूरिशः ॥
- 5किमङ्गदेन राज्येन नगरेण धनेन वा ।इदानीमेव निधनं यास्यामि ॥
- 6इत्युक्त्वा त्वरिता तत्र रुदती मुक्तमूर्धजा ।ययौ ताराऽतिशोकार्ता यत्र ॥
- 7पतितं वालिनं दृष्ट्वा रक्तैः पांसुभिरावृतम् ।रुदती पतिता तस्य ॥
- 8करुणं विलपन्ती सा ददर्श ।राम मां जहि येन वाली हतस्त्वया ॥
- 9गच्छामि पतिसालोक्यं पतिर्मामभिकाङ्क्षते ।स्वर्गेऽपि न सुखं तस्य मां विना रघुनन्दन ॥
- 10पत्नीवियोगजं दुःखमनुभूतं त्वयानघ ।वालिने मां प्रयच्छाशु पत्नीदानफलं भवेत् ॥
- 11सुग्रीव त्वं सुखं राज्यं दापितं ।रामेण रुमया सार्धं भुङ्क्ष्व सापत्नवर्जितम् ॥
- 12इत्येवं विलपन्तीं तां तारां रामो ।सान्त्वयामास दयया ॥
- 13किं शोचसि व्यर्थं शोकस्याविषयं पतिम् ।पतिस्तवायं देहो वा जीवो वा वद तत्त्वतः ॥
- 14जडो देहस्त्वङ्मांसरुधिरास्थिमान् ।कालकर्मगुणोत्पन्नः सोऽप्यास्तेऽद्यापि ते पुरः ॥
- 15मन्यसे जीवमात्मानं जीवस्तर्हि । न तिष्ठति न गच्छति ॥
- 16न स्त्री पुमान्वा षण्ढो वा जीवः सर्वगतोऽव्ययः ।एक एवाद्वितीयोऽयमाकाशवदलेपकः ।नित्यो ज्ञानमयः शुद्धः स कथं शोकमर्हति ॥
- 17तारोवाचदेहोऽचित्काष्ठवद्राम जीवो नित्य ।सुखदुःखादिसम्बन्धः कस्य स्याद्राम मे वद ॥
- 18श्रीराम उवाच ।अहङ्कारादिसम्बन्धो यावद्देहेन्द्रियैः सह ।संसारस्तावदेव स्यादात्मनस्त्वविवेकिनः ॥
- 19मिथ्यारोपितसंसारो न स्वयं विनिवर्तते ।विषयान् ध्यायमानस्य मिथ्यागमो यथा ॥
- 20त्कार्याहङ्कृतेस्तथा ।संसारोऽपार्थकोऽपि स्या ॥
- 21मन एव हि संसारो शुभे ।आत्मा मनःसमानत्वमेत्य तद्गतबन्धभाक् ॥
- 22यथा विशुद्धः स्फटिकोऽलक्तकादिसमीपगः ।तत्तद्वर्णयुगाभाति वस्तुतो नास्ति रञ्जनम् ॥
- 23बुद्धीन्द्रियादिसामीप्यादात्मनः ।आत्मा स्वलिङ्गं तु मनः परिगृह्य तदुद्भवान् ॥
- 24कामान् जुषन् संसारे वर्ततेऽवशः ।आदौ मनोगुणान् सृष्ट्वा ततः कर्माण्यनेकधा ॥
- 25गतयस्तत्समानतः ।एवं कर्मवशाज्जीवो भ्रमत्याभूतसम्प्लवम् ॥
- 26सर्वोपसंहृतौ जीवो स्वकर्मभिः ।अनाद्यविद्यावशगस्तिष्ठत्यभिनिवेशतः ॥
- 27सृष्टिकाले पुनः सह ।जायते पुनरप्येवं वशः ॥
- 28यदा पुण्यविशेषेण लभते ।मद्भक्तानां सुशान्तानां तदा मद्विषया मतिः ॥
- 29श्रद्धा दुर्लभा जायते ततः ।ततः स्वरूपविज्ञानमनायासेन जायते ॥
- 30तदाचार्यप्रसादेन क्षणात् ।देहेन्द्रियमनःप्राणाहङ्कृतिभ्यः पृथक् स्थितम् ॥
- 31सत्यमानन्दात्मानमद्वयम् ।ज्ञात्वा सद्यो भवेन्मुक्तः सत्यमेव मयोदितम् ॥
- 32एवं मयोदितं सम्यगालोचयति योऽनिशम् ।तस्य न स्पृशन्ति कदाचन ॥
- 33त्वमप्येतन्मया प्रोक्तमालोचय ।न स्पृश्यसे दुःखजालैः कर्मबन्धाद्विमोक्ष्यसे ॥
- 34पूर्वजन्मनि ते कृता ।अतस्तव विमोक्षाय रूपं मे दर्शितं शुभे ॥
- 35ध्यात्वा मद्रूपमनिशमालोचय मयोदितम् ।प्रवाहपतितं कार्यं कुर्वन्त्यपि न लिप्यसे ॥
- 36श्रीरामेणोदितं सर्वं श्रुत्वा तारातिविस्मिता ।देहाभिमानजं शोकं त्यक्त्वा नत्वा रघूत्तमम् ॥
- 37बभूव ह ।क्षणसङ्गममात्रेण रामेण परमात्मना ॥
- 38अनादिबन्धं निर्धूय मुक्ता सापि ।सुग्रीवोऽपि च तच्छ्रुत्वा रामवक्त्रात्समीरितम् ॥
- 39जहावज्ञानमखिलं स्वस्थचित्तोऽभवत्तदा ।ततः सुग्रीवमाहेदं रामो वानरपुङ्गवम् ॥
- 40भ्रातुर्ज्येष्ठस्य पुत्रेण यदुक्तं ।कुरु सर्वं यथान्यायं ममाज्ञया ॥
- 41तथेति बलिभिर्मुख्यैर्वानरैः परिणीय तम् ।वालिनं क्षिप्त्वा ॥
- 42भेरीदुन्दुभिनिर्घोषैर्ब्राह्मणैर्मन्त्रिभिः सह ।यूथपैर्वानरैः पौरैस्तारया चाङ्गदेन च ॥
- 43गत्वा चकार तत्सर्वं यथाशास्त्रं ।स्नात्वा जगाम रामस्य समीपं मन्त्रिभिः सह ॥
- 44नत्वा रामस्य चरणौ सुग्रीवः प्राह हृष्टधीः ।राज्यं प्रशाधि वानराणां समृद्धिमत् ॥
- 45दासोऽहं ते पादपद्मं सेवे लक्ष्मणवच्चिरम् ।इत्युक्तो राघवः प्राह सुग्रीवं सस्मितं वचः ॥
- 46त्वमेवाहं न सन्देहः शीघ्रं गच्छ ममाज्ञया ।पुरराज्याधिपत्ये त्वं स्वात्मानमभिषेचय ॥
- 47नगरं न प्रवेक्ष्यामि ।आगमिष्यति मे भ्राता लक्ष्मणः पत्तनं तव ॥
- 48अङ्गदं त्वमभिषेचय सादरम् ।अहं समीपे शिखरे पर्वतस्य ॥
- 49वत्स्यामि वर्षदिवसांस्ततस्त्वं यत्नवान् भव ।किञ्चित्कालं पुरे स्थित्वा सीतायाः ॥
- 50साष्टाङ्गं प्रणिपत्याह सुग्रीवो रामपादयोः । देव तत्तथैव करोम्यहम् ॥
- 51अनुज्ञातश्च रामेण सुग्रीवस्तु सलक्ष्मणः ।गत्वा पुरं तथा चक्रे यथा रामेण ॥
- 52सुग्रिवेण यथान्यायं पूजितो लक्ष्मणस्तदा ।आगत्य राघवं शीघ्रं पतस्थिवान् ॥
- 53ततो रामो जगामाशु लक्ष्मणेन ।प्रवर्षणगिरेरूर्ध्वं शिखरं भूरिविस्तरम् ॥
- 54तत्रैकं गह्वरं दृष्ट्वा स्फाटिकं दीप्तिमच्छुभम् ।वर्षवातातपसहं फलमूलसमीपगम् ।वासाय रोचयामास तत्र रामः सलक्ष्मणः ॥
- 55दिव्यमूलफलपुष्पसंयुते ।चित्रवर्णमृगपक्षिशोभिते पर्वते रघुकुलोत्तमोऽवसत् ॥