Adhyātma Rāmāyaṇa · Sampāti's Counsel
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीमहादेव उवाच ।अथ तत्र समासीना वृक्षखण्डेषु ।चिन्तयन्तो विमुह्यन्तः ॥
- 2तत्रोवाचाङ्गदः कांश्चिद्वानरान् ।भ्रमतां गह्वरेऽस्माकं मासो नूनं गतोऽभवत् ॥
- 3सीता नाधिगतास्माभिर्न कृतं ।यदि गच्छाम किष्किन्धां ॥
- 4विशेषतः शत्रुसुतं मां मिषान्निहनिष्यति ।मयि तस्य कुतः प्रीतिरहं ॥
- 5इदानीं रामकार्यं मे न कृतं तन्मिषं भवेत् ।तस्य मद्धनने नूनं सुग्रीवस्य ॥
- 6मातृकल्पां भ्रातृभार्यां नुभवत्यसौ ।न गच्छेयमतः पार्श्वं तस्य वानरपुङ्गवाः ॥
- 7त्यक्ष्यामि जीवितं चात्र येन केनापि मृत्युना ।इत्यश्रुनयनं केचिद्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवाः ॥
- 8साश्रुनयना युवराजमथाब्रुवन् ॥
- 9किमर्थं तव शोकोऽत्र वयं ते ।भवामो निवसामोऽत्र गुहायां ॥
- 10सर्वसौभाग्यसहितं पुरं देवपुरोपमम् ।शनैः परस्परं वाक्यं वदतां ॥
- 11श्रुत्वाङ्गदं समालिङ्ग्य प्रोवाच ।विचार्यते किमर्थं ते दुर्विचारो न युज्यते ॥
- 12राज्ञोऽत्यन्तप्रियस्त्वं हि तारापुत्रोऽतिवल्लभः ।रामस्य लक्ष्मणात्प्रीतिस्त्वयि नित्यं प्रवर्धते ॥
- 13अतो न राघवाद्भीतिस्तव राज्ञो विशेषतः ।अहं तव हिते सक्तो नान्यं विचारय ॥
- 14गुहावासश्च निर्भेद्य इत्युक्तं वानरैस्तु यत् ।तदेतद्रामबाणानामभेद्यं किं जगत्त्रये ॥
- 15ये त्वां वानरा वानरर्षभ ।पुत्रदारादिकं त्यक्त्वा कथं स्थास्यन्ति ते त्वया ॥
- 16अन्यद्गुह्यतमं वक्ष्ये रहस्यं शृणु मे सुत ।रामो न मानुषो देवः साक्षा ॥
- 17सीता जनसम्मोहकारिणी ।लक्ष्मणो भुवनाधारः साक्षाच्छेषः ॥
- 18सर्वे रक्षोगणविनाशने ।मायामानुषभावेन जाता ॥
- 19वयं च सर्वे विष्णो ।मनुष्यभावमापन्ने ॥
- 20वयं वानररूपेण जातास्तस्यैव मायया ।वयं तु तपसा पूर्वमाराध्य ॥
- 21तेनैवानुगृहीताः स्मः पार्षदत्वमुपागताः ।इदानीमपि तस्यैव सेवां कृत्वैव मायया ॥
- 22पुनर्वैकुण्ठमासाद्य सुखं स्थास्यामहे वयम् ।इत्यङ्गदमथाश्वास्य गता विन्ध्यं महाचलम् ॥
- 23विचिन्वन्तोऽथ शनकैर्जानकीं दक्षिणाम्बुधेः ।तीरे पवित्रं पादमाययुः ॥
- 24दृष्ट्वा समुद्रं दुष्पारमगाधं भयवर्धनम् ।वानरा किं कुर्म इति वादिनः ॥
- 25निषेदुरुदधेस्तीरे सर्वे ।मन्त्रयामासुरन्योन्यमङ्गदाद्या महाबलाः ॥
- 26भ्रमतो मे वने मासो गतोऽत्रैव गुहान्तरे ।न दृष्टो सीता वा ॥
- 27सुग्रीवस्तीक्ष्णदण्डोऽस्मान्निहन्त्येव न संशयः ।सुग्रीववधतोऽस्माकं श्रेयः ॥
- 28इति निश्चित्य तत्रैव सर्वतः ।उपाविवेशुस्ते सर्वे ॥
- 29एतस्मिन्नन्तरे तत्र ।निर्गत्य शनकैरागाद्गृध्रः ॥
- 30दृष्ट्वा स्थितान् वानरपुङ्गवान् ।उवाच शनकैर्गृध्रः प्राप्तो ॥
- 31क्रमात्सर्वान् भक्षयामि दिने दिने ।श्रुत्वा तद्गृध्रवचनं वानरा ॥
- 32भक्षयिष्यति नः सर्वानसौ ।रामकार्यं च नास्माभिः कृतं किञ्चिद्धरीश्वराः ॥
- 33सुग्रीवस्यापि च हितं न कृतं स्वात्मनामपि ।वृथानेन वधं प्राप्ता गच्छामो ॥
- 34अहो रामस्यार्थे मृतः सुधीः ॥मोक्षं प्राप दुरावापं योगिनामप्यरिन्दमः ॥
- 35सम्पातिस्तु तदा वाक्यं श्रुत्वा वानरभाषितम् ।के वा यूयं मम भ्रातुः ॥
- 36द्य व्याहरन्तः परस्परम् ।उच्यतां वो भयं मा भून्मत्तः ॥
- 37तमुवाचाङ्गदः श्रीमानुत्थितो गृध्रसन्निधौ । श्रीमान् लक्ष्मणेन समन्वितः ॥
- 38सीतया भार्यया सार्धं विचचार महावने ।तस्य साध्वी रावणेन दुरात्मना ॥
- 39रामे लक्ष्मणे च हृता बलात् ।रामरामेति क्रोशन्ती श्रुत्वा गृध्रः ॥
- 40जटायुर्नाम पक्षीन्द्रो युद्धं कृत्वा सुदारुणम् ।रावणेन हतो वीरो महाबलः ॥
- 41रामेण दग्धो रामस्य सायूज्यमगमत्क्षणात् ।रामः सुग्रीवमासाद्य ॥
- 42सुग्रीवचोदितो हत्वा । वानराणां सुग्रीवाय महाबलः ॥
- 43सुग्रीवः प्रेषयामास सीतायाः ।अस्मान् वानरवृन्दान् वै महाबलः ॥
- 44मासादर्वाङ्निवर्तध्वं नो चेत्प्राणान् हरामि वः ।इत्याज्ञया भ्रमन्तोऽस्मिन् वने गह्वरमध्यगाः ॥
- 45गतो मासो न जानीमः सीतां वा रावणं च वा ॥मर्तुं प्रायोपविष्टा स्मस्तीरे ॥
- 46यदि जानासि सीतां कथय नः शुभाम् ।अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा ॥
- 47उवाच प्लवगेश्वराः ।बहुवर्षसहस्रान्ते भ्रातृवार्ता श्रुता मया ॥
- 48वाक्साहाय्यं करिष्येऽहं भवतां ।भ्रातुः नयध्वं मां ॥
- 49पश्चात्सर्वं शुभं वक्ष्ये भवतां ।तथेति निन्युस्ते तीरं समुद्रस्य ॥
- 50सोऽपि तत्सलिले स्नात्वा भ्रातुर्दत्त्वा ।पुनः स्वस्थानमासाद्य स्थितो नीतो हरीश्वरैः ।सम्पातिः कथयामास ॥
- 51लङ्का नाम नगर्यास्ते त्रिकूटगिरिमूर्धनि ।तत्राशोकवने सीता सुरक्षिता ॥
- 52समुद्रमध्ये सा लङ्का ।दृश्यते मे न सन्देहः सीता च परिदृश्यते ॥
- 53गृध्रत्वाद्दूरदृष्टिर्मे नात्र संशयितुं क्षमम् ।शतयोजनविस्तीर्णं समुद्रं यस्तु लङ्घयेत् ॥
- 54स एव जानकीं दृष्ट्वा पुनरायास्यति ध्रुवम् ।अहमेव दुरात्मानं रावणं हन्तुमुत्सहे ।भ्रातुर्हन्तारमेकाकी किन्तु ॥
- 55यतध्वमतियत्नेन लङ्घितुं ।ततो हन्ता रघुश्रेष्ठो रावणं राक्षसाधिपम् ॥
- 56उल्लङ्घ्य सिन्धुं शतयोजनायतंलङ्कां प्रविश्याथ ।दृष्ट्वा समाभाष्य च वारिधिं पुन-स्तर्तुं समर्थः कतमो विचार्यताम् ॥