Adhyātma Rāmāyaṇa · The Awakening of Kumbhakarṇa
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीमहादेव उवाच ।कालनेमिवचः श्रुत्वा रावणोऽमृतसन्निभम् ।जज्वाल सर्पिरद्भिरिवाग्निमत् ॥
- 2निहन्मि त्वां दुरात्मानं मच्छासनपराङ्मुखम् ।परैः किञ्चिद्गृहीत्वा त्वं भाषसे ॥
- 3कालनेमिरुवाचेदं रावणं देव किं ।न मे वचनं यदि गत्वा करोमि तत् ॥
- 4इत्युक्त्वा प्रययौ शीघ्रं कालनेमि ।नोदितो रावणेनैव ॥
- 5स गत्वा हिमवत्पार्श्वं तपोवनमकल्पयत् ।तत्र शिष्यैः परिवृतो खलः ॥
- 6गच्छतो मार्गमासाद्य वायुसूनोर्महात्मनः ।ततो गत्वा ददर्शाथ हनूमानाश्रमं शुभम् ॥
- 7चिन्तयामास मनसा श्रीमान् पवननन्दनः ।पुरा न दृष्टमेतन्मे मुनिमण्डलमुत्तमम् ॥
- 8मार्गो विभ्रंशितो वा मे भ्रमो वा चित्तसम्भवः ।यद्वाऽऽविश्याश्रमपदं दृष्ट्वा मुनिमशेषतः ॥
- 9पीत्वा जलं ततो यामि द्रोणाचलमनुत्तमम् ।इत्युक्त्वा प्रविवेशाथ सर्वतो ॥
- 10आश्रमं शालखर्जूरपनसादिभिः ।समावृतं पक्वफलैर्नम्रशाखैश्च पादपैः ॥
- 11वैरभावविनिर्मुक्तं शुद्धं ।तस्मिन्महाश्रमे रम्ये कालनेमिः स राक्षसः ॥
- 12इन्द्रयोगं समास्थाय चकार ।हनूमानभिवाद्याह महासुरम् ॥
- 13भगवन् रामदूतोऽहं हनूमान्नाम नामतः ।रामकार्येण महता क्षीराब्धिं गन्तुमुद्यतः ॥
- 14मां बाधते ब्रह्मन्नुदकं कुत्र विद्यते ।यथेच्छं पातुमिच्छामि कथ्यतां मे ॥
- 15तच्छ्रुत्वा मारुतेर्वाक्यं कालनेमिस्तमब्रवीत् ।कमण्डलुगतं तोयं मम त्वं पातुमर्हसि ॥
- 16भुङ्क्ष्व चेमानि तदनन्तरम् ।निवसस्व सुखेनात्र त्वरास्तु मा ॥
- 17भूतं भव्यं भविष्यं च जानामि तपसा स्वयम् । सर्वे वानरा रामवीक्षिताः ॥
- 18तच्छ्रुत्वा हनुमानाह मे ।न शाम्यत्यधिका ततो दर्शय मे जलम् ॥
- 19तथेत्याज्ञापयामास वटुं ।वटो दर्शय विस्तीर्णं वायुसूनो ॥
- 20चाक्षिणी तोयं पीत्वागच्छ ममान्तिकम् ।उपदेक्ष्यामि ते मन्त्रं येन द्रक्ष्यसि चौषधीः ॥
- 21तथेति दर्शितं शीघ्रं वटुना ।प्रविश्य हनुमांस्तोयमपिब ॥
- 22ततश्चागत्य महाकपिम् ।अग्रसत्तं महावेगान्मारुतिं घोररूपिणी ॥
- 23ततो ददर्श हनुमान् ग्रसन्तीं मकरीं । हस्ताभ्यां वदनं सा ममार ह ॥
- 24ततोऽन्तरिक्षे ददृशे ङ्गना ।ति विख्याता हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥
- 25त्वत्प्रसादादहं शापाद्विमुक्तास्मि ।शप्ताहं मुनिना पूर्वमप्सरा कारणान्तरे ॥
- 26आश्रमे यस्तु ते दृष्टः कालनेमिर्महासुरः ।रावणप्रहितो मार्गे विघ्नं कर्तुं तवानघ ॥
- 27मुनिवेषधरो नासौ मुनि ।जहि दुष्टं गच्छ शीघ्रं द्रोणाचलमनुत्तमम् ॥
- 28गच्छाम्यहं ब्रह्मलोकं त्वत्स्पर्शाद्धतकल्मषा ।इत्युक्त्वा सा ययौ स्वर्गं हनूमानप्यथाश्रमम् ॥
- 29आगतं तं समालोक्य कालनेमिरभाषत ।किं महता तव ॥
- 30गृहाण मत्तो मन्त्रांस्त्वं देहि मे ।इत्युक्तो हनुमान्मुष्टिं दृढं बद्ध्वाह राक्षसम् ॥
- 31गृहाण दक्षिणामेतामित्युक्त्वा निजघान तम् ।विसृज्य मुनिवेषं स कालनेमिर्महासुरः ॥
- 32युयुधे नाना ।महामायिकदूतोऽसौ हनूमान्मायिनां रिपुः ॥
- 33जघान शीर्ष्णि भग्नमूर्धा ममार सः ।ततः क्षीरनिधिं गत्वा दृष्ट्वा द्रोणं महागिरिम् ॥
- 34अदृष्ट्वा चौषधीस्तत्र गिरिमुत्पाट्य सत्वरः ।गृहीत्वा गत्वा रामस्य सन्निधिम् ॥
- 35उवाच हनुमान् राममानीतोऽयं ।यद्युक्तं कुरु विलम्बो नात्र युज्यते ॥
- 36श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रामः ।गृहीत्वा चौषधीः शीघ्रं महामतिः ॥
- 37चिकित्सां कारयामास लक्ष्मणाय महात्मने ।ततः सुप्तोत्थित इव बुद्ध्वा प्रोवाच लक्ष्मणः ॥
- 38तिष्ठ तिष्ठ क्व गन्तासि हन्मीदानीं ।इति ब्रुवन्तमालोक्य राघवः ॥
- 39मारुतिं प्राह वत्साद्य त्वत्प्रसादा ।निरामयं प्रपश्यामि लक्ष्मणं भ्रातरं मम ॥
- 40इत्युक्त्वा वानरैः सार्धं समन्वितः । युद्धाय समवस्थितः ॥
- 41पाषाणैः पादपैश्चैव पर्वताग्रैश्च वानराः ।युद्धायाभिमुखा भूत्वा ययुः सर्वे ॥
- 42रावणो विव्यथे रामबाणैर्विद्धो महासुरः ।मातङ्ग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः ॥
- 43अभिभूतोऽगमद्राजा राघवेण महात्मना । समाविश्य राक्षसानिदमब्रवीत् ॥
- 44मानुषेणैव मे मृत्युमाह पूर्वं ।मानुषो हि न मां हन्तुं शक्तोऽस्ति भुवि कश्चन ॥
- 45ततो साक्षान्मानुषोऽभून्न संशयः ।रामो दाशरथिर्भूत्वा मां हन्तुं समुपस्थितः ॥
- 46यत्पूर्वं शप्तोऽहं राक्षसेश्वर ।उत्पत्स्यते च मद्वंशे ॥
- 47तेन त्वं बान्धवैश्च समन्वितः ।हनिष्यसे न सन्देह इत्युक्त्वा मां गतः ॥
- 48स एव रामः सञ्जातो मदर्थे मां हनिष्यति ।कुम्भकर्णस्तु मूढात्मा सदा निद्रावशं गतः ॥
- 49तं विबोध्य महासत्त्वमानयन्तु ममान्तिकम् ।इत्युक्तास्ते महाकायास्तूर्णं गत्वा तु यत्नतः ॥
- 50विबोध्य कुम्भश्रवणं निन्यू रावणसन्निधिम् ।नमस्कृत्य स राजानमासनोपरि संस्थितः ॥
- 51तमाह राजा भ्रातरं दीनया गिरा । निबोध त्वं महत्कष्टमुपस्थितम् ॥
- 52निहताः शूराः पुत्राः प्रौत्राश्च बान्धवाः ।किं कर्तव्यमिदानीं मे उपस्थिते ॥
- 53एष रामः सुग्रीवसहितो बली ।समुद्रं सबलस्तीर्त्वा मूलं नः परिकृन्तति ॥
- 54ये मुख्यतमास्ते हता वानरैर्युधि ।वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कदाचन ॥
- 55नाशयस्व यदर्थं परिबोधितः ।भ्रातुरर्थे महासत्त्व कुरु कर्म ॥
- 56श्रुत्वा तद्रावणेन्द्रस्य वचनं परिदेवितम् । च्चैर्वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 57पुरा ते गदितं यन्मया नृप ।तदद्य त्वामुपगतं फलं कर्मणः ॥
- 58पूर्वमेव मया प्रोक्तो रामो परः ।सीता च योगमायेति बोधितोऽपि न बुध्यसे ॥
- 59एकदाहं वने सानौ विशालायां स्थितो निशि ।दृष्टो मया मुनिः साक्षा ॥
- 60तमब्रवं कुतो गन्तासि मे वद ।इत्युक्तो प्राह देवानां मन्त्रणे स्थितः ॥
- 61तत्रोत्पन्नमुदन्तं ते वक्ष्यामि शृणु तत्त्वतः ।युवाभ्यां पीडिता देवाः सर्वे विष्णुमुपागताः ॥
- 62ऊचुस्ते देवदेवेशं स्तुत्वा भक्त्या समाहिताः ।जहि रावणमक्षोभ्यं देव ॥
- 63मृतिस्तस्य कल्पिता पुरा ।अतस्त्वं मानुषो भूत्वा जहि रावणकण्टकम् ॥
- 64तथेत्याह सत्यसङ्कल्प ईश्वरः ।जातो देवो राम इत्यभिविश्रुतः ॥
- 65स हनिष्यति वः सर्वानित्युक्त्वा प्रययौ मुनिः ।अतो जानीहि रामं त्वं ॥
- 66त्यज वैरं भजस्वाद्य ।भजतो प्रसीदति रघूत्तमः ॥
- 67ज्ञानस्य भक्ति ।भक्तिहीनेन यत्किञ्चित्कृतं सर्वमसत्समम् ॥
- 68सुबहवो विष्णोर्लीलानुकारिणः ।तेषां सहस्रसदृशो रामो शिवः ॥
- 69रामं भजन्ति निपुणा मनसा वचसाऽनिशम् ।अनायासेन संसारं तीर्त्वा यान्ति ॥
- 70ये राममेव सततं भुवि ध्यायन्ति तस्य चरितानि पठन्ति सन्तः ।मुक्तास्त एव भवभोगमहाहिपाशैःसीतापतेः पदमनन्तसुखं प्रयान्ति ॥