Adhyātma Rāmāyaṇa · The Spear of Maya and Kālanemi’s Counsel
Tap a verse for its meaning
- 1श्री उवाच ।श्रुत्वा युद्धे बलं नष्टमतिकायमुखं महत् ।रावणो दुःखसन्तप्तः न महताऽऽवृतः ॥
- 2निधायेन्द्रजितं लङ्कारक्षणार्थं महाद्युतिः ।स्वयं जगाम युद्धाय रामेण सह ॥
- 3दिव्यं मारुह्य सर्वशस्त्रास्त्रसंयुतम् ।राममेवाभिदुद्राव महाबलः ॥
- 4न् बहुशो हत्वा बाणैराशीविषोपमैः ।पातयामास सुग्रीवप्रमुखान् यूथनायकान् ॥
- 5महासत्त्वं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम् ।उत्ससर्ज महा मयदत्तां विभीषणे ॥
- 6तामापतन्तीमालोक्य विभीषणविघातिनीम् ।ऽयं रामेण नायमासुरः ॥
- 7इत्युक्त्वा लक्ष्मणो भीमं मादाय वीर्यवान् ।विभीषणस्य पुरतः स्थितोऽकम्प इवाचलः ॥
- 8सा र्लक्ष्मणतनुं विवेशामोघशक्तितः ।यावन्त्यः शक्तयो लोके याः सम्भवन्ति हि ॥
- 9तासामाधारभूतस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः ।मायाशक्त्या भवेत्किं वा शेषांशस्य हरेस्तनोः ॥
- 10तथापि मानुषं भावमापन्नस्तदनुव्रतः । पतितो भूमौ तमादातुं दशाननः ॥
- 11हस्तैस्तोलयितुं शक्तो न बभूवातिविस्मितः ।सर्वस्य जगतः सारं म् ॥
- 12कथं लोकाश्रयं विष्णुं तोलयेल्लघुराक्षसः ।ग्रहीतुकामं सौमित्रिं रावणं वीक्ष्य ॥
- 13आजघानोरसि क्रुद्धो न ना ।तेन मुष्टिप्रहारेण जानुभ्यामपतद्भुवि ॥
- 14आस्यैश्च नेत्रश्रवणैरुद्वमन् बहु ।विघूर्णमाननयनो उपाविशत् ॥
- 15अथ लक्ष्मणमादाय ।आनयद्रामसामीप्यं बाहुभ्यां परिगृह्य तम् ॥
- 16हनूमतः सुहृत्त्वेन भक्त्या च ।लघुत्वमगमद्देवो गुरूणां गुरुरप्यजः ॥
- 17सा रपि तं त्यक्त्वा ज्ञात्वा म् ।रावणस्य रथं प्रागाद्रावणोऽपि शनैस्ततः ॥
- 18जग्राह बाणासनमथो रुषा ।राममेवाभिदुद्राव दृष्ट्वा रामोऽपि तं क्रुधा ॥
- 19आरुह्य जगतां नाथो हनूमन्तं महाबलम् ।रथस्थं रावणं दृष्ट्वा राघवः ॥
- 20ज्याशब्दमकरोत्तीव्रं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम् ।रामो गम्भीरया वाचा राक्षसेन्द्रमुवाच ह ॥
- 21तिष्ठाद्य क्व गमिष्यसि मे पुरः ।कृत्वापराधमेवं मे सर्वत्र ॥
- 22येन न निहता राक्षसास्ते जनालये ।तेनैव त्वां हनिष्यामि तिष्ठाद्य मम ॥
- 23श्रीरामस्य वचः श्रुत्वा रावणो ।वहन्तं राघवं शरैस्तीक्ष्णैरताडयत् ॥
- 24हतस्यापि शरैस्तीक्ष्णैर्वायुसूनोः स्वतेजसा ।व्यवर्धत पुनस्तेजो ननर्द च महाकपिः ॥
- 25ततो दृष्ट्वा हनूमन्तं रघुसत्तमः ।क्रोधमाहारयामास इवापरः ॥
- 26साश्वं ध्वजं सूतं शस्त्रौघं धनुरञ्जसा ।छत्रं पताकां तरसा चिच्छेद ॥
- 27ततो रावणं रघुसत्तमः ।विव्याध वज्रकल्पेन पर्वतम् ॥
- 28रामबाणहतो श्चचाल च च ।हस्तान्निपतितश्चापस्तं समीक्ष्य रघूत्तमः ॥
- 29ण चिच्छेद त रविप्रभम् ।अनुजानामि गच्छ त्वमिदानीं बाणपीडितः ॥
- 30प्रविश्य माश्वास्य श्वः पश्यसि बलं मम ।रामबाणेन संविद्धो ऽथ रावणः ॥
- 31महत्या लज्जया युक्तो लङ्कां प्राविशदातुरः ।रामोऽपि लक्ष्मणं दृष्ट्वा मूर्च्छितं पतितं भुवि ॥
- 32मानुषत्वमुपाश्रित्य लीलयानुशुशोच ह ।ततः प्राह हनूमन्तं जीवय लक्ष्मणम् ॥
- 33महौषधीः समानीय पूर्ववनपि ।तथेति रघवेणोक्तो जगामाशु महाकपिः ॥
- 34हनूमान् न क्षणात्तीर्त्वा म् ।एतस्मिन्नन्तरे चारा रावणाय न्यवेदयन् ॥
- 35रामेण प्रेषितो देव हनूमान् म् ।गतो नेतुं लक्ष्मणस्य महौषधीः ॥
- 36श्रुत्वा तच्चारवचनं राजा ऽभवत् ।जगाम रात्रावेकाकी गृहं क्षणात् ॥
- 37गृहागतं समालोक्य रावणं विस्मयान्वितः ।कालनेमिरुवाचेदं र्भयविह्वलः ।दिकं ततः कृत्वा रावणस्याग्रतः स्थितः ॥
- 38किं ते करोमि किमागमनकारणम् ।कालनेमिमुवाचेदं रावणो ॥
- 39ममापि तः मेतदुपस्थितम् ।मया शक्त्या हतो वीरो लक्ष्मणः पतितो भुवि ॥
- 40तं जीवयितुमानेतुमोषधीर्हनुमान् गतः ।यथा तस्य भवेस्तथा कुरु महामते ॥
- 41मायया ण मोहयस्व महाकपिम् ।कालात्ययो यथा भूयात्तथा कृत्वैहि मन्दिरे ॥
- 42रावणस्य वचः श्रुत्वा कालनेमिरुवाच तम् । वचो मेऽद्य शृणु धारय तत्त्वतः ॥
- 43प्रियं ते करवाण्येव न प्राणान् धारयाम्यहम् ।स्य यथारण्ये पुराभून्मृगरूपिणः ॥
- 44तथैव मे न सन्देहो भविष्यति ।हताः पुत्राश्च पौत्राश्च राक्षसाश्च ते ॥
- 45घातयित्वाऽसुरकुलं जीवितेनापि किं तव ।राज्येन वा सीतया वा किं देहेन जडात्मना ॥
- 46प्रयच्छ रामाय राज्यं देहि ।वनं याहि महाबाहो रम्यं मुनिगणाश्रयम् ॥
- 47स्नात्वा प्रातः शुभजले कृत्वा दिकाः क्रियाः ।तत एकान्तमाश्रित्य परिग्रहः ॥
- 48विसृज्य सर्वतः मितरान् विषयान् बहिः ।बहिःप्रवृत्ताक्षगणं शनैः प्रत्यक् प्रवाहय ॥
- 49प्रकृतेर्भिन्नमात्मानं विचारय सदानघ ।चराचरं जगत्कृत्स्नं देहबुद्धीन्द्रियादिकम् ॥
- 50आपर्यन्तं दृश्यते श्रूयते च यत् ।सैषा प्रकृतिरित्युक्ता सैव मायेति कीर्तिता ॥
- 51सर्गस्थितिविनाशानां कारणम् । प्रजाः सृजति सर्वदा ॥
- 52दिपुत्राद्यान् हिंसातृष्णादिकन्यकाः ।मोहयन्त्यनिशं देवमात्मानं स्वैर्गुणैर्विभुम् ॥
- 53मुखान् स्वगुणानात्मनीश्वरे ।आरोप्य स्ववशं कृत्वा तेन सर्वदा ॥
- 54यया युक्तः पश्यतीव सदा बहिः ।विस्मृत्य च स्वमात्मानं ॥
- 55यदा युक्तो बोध्यते बोधरूपिणा ।निवृत्तदृष्टिरात्मानं पश्यत्येव सदा स्फुटम् ॥
- 56सदा देही मुच्यते प्राकृतैर्गुणैः ।त्वमप्येवं सदात्मानं विचार्य ॥
- 57प्रकृतेरन्यमात्मानं ज्ञात्वा मुक्तो भविष्यसि ।ध्यातुं यद्यसमर्थोऽसि सगुणं देवमाश्रय ॥
- 58स्वर्णपीठे मणिगणान्विते ।मृदुश्लक्ष्णतरे तत्र संस्थितम् ॥
- 59वीरासनं विशालाक्षं विद्युत्पुञ्जनिभाम्बरम् ।किरीटहारकेयूरकौस्तुभादिभिरन्वितम् ॥
- 60नूपुरैः कटकैर्भान्तं तथैव । धनुर्द्वन्द्वकरेण परिसेवितम् ॥
- 61एवं ध्यात्वा सदात्मानं रामं । युक्तो मुच्यते नात्र संशयः ॥
- 62शृणु वै चरितं तस्य भक्तैर्नित्यमनन्यधीः ।एवं चेत्कृतपूर्वाणि च महान्त्यपि ।क्षणादेव विनश्यन्ति यथाग्नेस्तूलराशयः ॥
- 63भजस्व रामं परिपूर्णमेकंविहाय वैरं निजभक्तियुक्तः ।हृदा सदा भावितभावरूपंअनामरूपं पुरुषं पुराणम् ॥