Adhyātma Rāmāyaṇa · The Slaying of Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीमहादेव उवाच ।इत्युक्त्वा वचनं राज्ञीं मन्दोदरीं तदा ।रावणः प्रययौ योद्धुं रामेण सह ॥
- 2दृढं स्यन्दनमास्थाय वृतो घोरै ।चक्रैः षोडशभिर्युक्तं सवरूथं सकूबरम् ॥
- 3पिशाचवदनैर्घोरैः खरैर्युक्तं ।सर्वास्त्रशस्त्रसहितं सर्वोपस्करसंयुतम् ॥
- 4निश्चक्रामाथ सहसा रावणो ।आयान्तं रावणं दृष्ट्वा भीषणं ॥
- 5भूत्तदा सेना वानरी ॥
- 6हनूमानथ चोत्प्लुत्य रावणं योद्धुमाययौ ।आगत्य हनुमान् रक्षोवक्षस्यतुलविक्रमः ॥
- 7मुष्टिबन्धं दृढं बद्ध्वा ताडयामास ।तेन मुष्टिप्रहारेण ॥
- 8मूर्च्छितोऽथ मुहूर्तेन रावणः पुनरुत्थितः ।उवाच च हनूमन्तं शूरोऽसि मम ॥
- 9हनूमानाह तं यस्त्वं रावण ।त्वं तावन्मुष्टिना वक्षो मम ताडय रावण ॥
- 10पश्चान्मया हतः नात्र संशयः ।तथेति मुष्टिना वक्षो रावणेनापि ॥
- 11किञ्चित्कश्मलमाययौ ।सन्ज्ञामवाप्य कपिराड् रावणं हन्तुमुद्यतः ॥
- 12ततोऽन्यत्र गतो रावणो ।हनूमानङ्गदश्चैव नलो नीलस्तथैव च ॥
- 13चत्वारः समवेत्याग्रे दृष्ट्वा ।अग्निवर्णं तथा सर्परोमाणं खड्गरोमकम् ॥
- 14तथा वृश्चिकरोमाणं क्रमशोऽसुरान् ।चत्वारश्चतुरो हत्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् ।सिंहनादं पृथक् कृत्वा रामपार्श्वमुपागताः ॥
- 15ततः क्रुद्धो दशग्रीवः सन्दश्य ॥
- 16नयने क्रूरो राममेवान्वधावत ।दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं शरैः ॥
- 17आजघान महाघोरैर्धाराभिरिव तोयदः ।रामस्य पुरतः सर्वान् वानरानपि ॥
- 18ततः शरैः काञ्चनभूषणैः ।अभ्यवर्षद्रणे रामो दशग्रीवं ॥
- 19रथस्थं रावणं दृष्ट्वा भूमिष्ठं ।आहूय मातलिं शक्रो वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 20रथेन मम भूमिष्ठं शीघ्रं याहि रघूत्तमम् ।त्वरितं भूतलं गत्वा कुरु कार्यं ममानघ ॥
- 21एवमुक्तोऽथ तं नत्वा मातलि ।ततो हयैश्च संयोज्य स्यन्दनोत्तमम् ॥
- 22स्वर्गाज्जयार्थं रामस्य ह्युपचक्राम मातलिः ।प्राञ्जलिर्देवराजेन प्रेषितोऽस्मि रघूत्तम ॥
- 23रथोऽयं देवराजस्य विजयाय तव प्रभो ।प्रेषितश्च महाराज धनुरैन्द्रं च भूषितम् ॥
- 24अभेद्यं कवचं खड्गं दिव्यतूणीयुगं तथा ।आरुह्य च रथं राम रावणं जहि राक्षसम् ॥
- 25मया देव वृत्रं देवपतिर्यथा ।इत्युक्तस्तं परिक्रम्य नमस्कृत्य रथोत्तमम् ॥
- 26आरुरोह रथं रामो लोका नियोजयन् ।ततोऽभवन्महायुद्धं भैरवं ॥
- 27महात्मनो राघवस्य रावणस्य च धीमतः । च आग्नेयं दैवं दैवेन राघवः ॥
- 28अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान ।ततस्तु ससृजे घोरं राक्षसं चास्त्रमस्त्रवित् । महताविष्टो रामस्योपरि रावणः ॥
- 29रावणस्य सर्पा भूत्वा ।शराः काञ्चनपुङ्खाभा राघवं परितोऽपतन् ॥
- 30तैः शरैः सर्पवदनैर्वमद्भिरनलं मुखैः ।दिशश्च विदिशश्चैव व्याप्तास्तत्र तदाभवन् ॥
- 31रामः सर्पांस्ततो दृष्ट्वा समन्तात्परिपूरितान् ।सौपर्णमस्त्रं तद्घोरं पुरः प्रावर्तयद्रणे ॥
- 32रामेण मुक्तास्ते बाणा भूत्वा ।चिच्छिदुः सर्पबाणांस्तान् समन्तात् ॥
- 33अस्त्रे युद्धे रामेण दशकन्धरः ।अभ्यवर्षत्ततो रामं घोराभिः ॥
- 34ततः पुनः शरानीकै राममक्लिष्टकारिणम् ।अर्दयित्वा तु घोरेण मातलिं ॥
- 35पातयित्वा रथोपस्थे रथकेतुं च काञ्चनम् ।ऐन्द्रानश्वानभ्यहनद्रावणः ॥
- 36विषेदुर्देवगन्धर्वाश्चारणाः पितरस्तथा ।आर्त्ताकारं हरिं दृष्ट्वा व्यथिताश्च ॥
- 37व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ।दशास्यो ॥
- 38ददृशे रावणस्तत्र इव पर्वतः ।रामस्तु भ्रुकुटिं बद्ध्वा ॥
- 39कोपं चकार सदृशं व राक्षसम् ।धनुरादाय देवेन्द्रधनुराकारमद्भुतम् ॥
- 40गृहीत्वा पाणिना बाणं ।निर्दहन्निव चक्षुर्भ्यां ददृशे रिपुमन्तिके ॥
- 41पराक्रमं दर्शयितुं प्रज्वलन्निव ।प्रचक्रमे सर्वलोकस्य पश्यतः ॥
- 42चापं रामस्तु रावणं प्रतिविध्य च ।हर्षयन् वानरानीकं कालान्तक इवाबभौ ॥
- 43क्रुद्धं रामस्य वदनं दृष्ट्वा शत्रुं प्रधावतः । सर्वभूतानि चचाल च ॥
- 44रामं दृष्ट्वा महारौद्रमुत्पातांश्च ।त्रस्तानि सर्वभूतानि रावणं चाविशद्भयम् ॥
- 45विमानस्था सुरगणाः सिद्धगन्धर्वकिन्नराः ।ददृशुः सुमहायुद्धं ।ऐन्द्रमस्त्रं समादाय रावणस्य शिरोऽच्छिनत् ॥
- 46मूर्धानो रावणस्याथ बहवो ।गगनात्प्रपतन्ति स्म तालादिव फलानि हि ॥
- 47न दिनं न च वै रात्रिर्न सन्ध्यां न दिशोऽपि वा ।प्रकाशन्ते न तद्रूपं दृश्यते तत्र ॥
- 48ततो रामो बभूवाथ ।शतमेकोत्तरं छिन्नं शिरसां चैकवर्चसाम् ॥
- 49न चैव रावणः शान्तो दृश्यते ।ततः सर्वास्त्रविद्धीरः ॥
- 50अस्त्रैश्च बहुभिर्युक्त राघवः ।यैर्यैर्बाणैर्हता दैत्या ॥
- 51त एते निष्फलं याता रावणस्य निपातने ।इति रामे समीपस्थो ॥
- 52उवाच वाक्यं ब्रह्मदत्तवरो ह्यसौ ।विच्छिन्ना बाहवोऽप्यस्य विच्छिन्नानि शिरांसि च ॥
- 53उत्पत्स्यन्ति पुनः शीघ्रमित्याह भगवानजः ।ऽमृतं तस्य कुण्डलाकारसंस्थितम् ॥
- 54तच्छोषयानलास्त्रेण तस्य मृत्युस्ततो भवेत् ।विभीषणवचः श्रुत्वा रामः ॥
- 55संयोज्य नाभिं रक्षसः ।अनन्तरं च चिच्छेद शिरांसि च महाबलः ॥
- 56बाहूनपि च रावणस्य रघूत्तमः ।ततो घोरां महाशक्तिमादाय ॥
- 57विभीषणवधार्थाय चिक्षेप ।चिच्छेद राघवो बाणैस्तां शितै ॥
- 58दशग्रीवशिरश्छेदात्तदा विनिर्गतम् । बभूवाथ छिन्नैः शीर्षैर्भयङ्करैः ॥
- 59एकेन बाहुभ्यां रावणो बभौ ।रावणस्तु पुनः क्रुद्धो नानाशस्त्रास्त्र ॥
- 60रामं तं रामस्तथा बाणैर्ववर्ष च ।ततो युद्धमभूद्घोरं तुमुलं ॥
- 61अथ संस्मारयामास राघवं तदा ।विसृजास्त्रं वधायास्य शीघ्रं रघूत्तम ॥
- 62विनाशकालः प्रथितो यः सुरैः सोऽद्य वर्तते ।उत्तमाङ्गं न चैतस्य छेत्तव्यं त्वया ॥
- 63नैव शीर्ष्णि प्रभो वध्यो वध्य एव हि ।ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः ॥
- 64जग्राह स शरं निःश्वसन्तमिवोरगम् ।यस्य पार्श्वे तु पवनः फले ॥
- 65शरीरमाकाशमयं गौरवे ।पर्वस्वपि च विन्यस्ता महौजसः ॥
- 66वपुषा भातं भास्करवर्चसा ।तमुग्रमस्त्रं लोकानां ॥
- 67ततो रामस्तं महेषुं महाभुजः । विधिना सन्दधे कार्मुके बली ॥
- 68तस्मिन् सन्धीयमाने तु राघवेण शरोत्तमे ।सर्वभूतानि वित्रेसुश्चचाल च ॥
- 69स रावणाय सङ्क्रुद्धो भृशमानम्य कार्मुकम् ।चिक्षेप परमायत्तस्तमस्त्रं ॥
- 70स इव दुर्धर्षो वज्रपाणिविसर्जितः । इव घोरास्यो न्यपतद्रावणोरसि ॥
- 71स निमग्नो महाघोरः परः । हृदयं तूर्णं रावणस्य महात्मनः ॥
- 72रावणस्याहरत्प्राणान् विवेश ।स शरो रावणं हत्वा ॥
- 73तस्य हस्तात्पपाताशु सशरं कार्मुकं महत् ।गतासुर्भ्रमिवेगेन राक्षसेन्द्रोऽपतद्भुवि ॥
- 74तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषाश्च राक्षसाः ।हतनाथा भयत्रस्ता सर्वतोदिशम् ॥
- 75दशग्रीवस्य विजयं राघवस्य च ।ततो विनेदुः संहृष्टा जितकाशिनः ॥
- 76वदन्तो रामविजयं रावणस्य च तद्वधम् ।अथान्तरिक्षे व्यनदत्सौम्य ॥
- 77पपात पुष्पवृष्टिश्च समन्ताद्राघवोपरि ।तुष्टुवु सिद्धाश्चारणाश्च दिवौकसः ॥
- 78अथान्तरिक्षे ननृतुः सर्वतोऽप्सरसो मुदा ।रावणस्य च देहोत्थं ज्योतिरादित्यवत्स्फुरत् ॥
- 79प्रविवेश देवानां पश्यतां सताम् ।देवा ऊचुरहो भाग्यं रावणस्य महात्मनः ॥
- 80वयं तु विष्णोः कारुण्यभाजनाः ।भयदुःखादिभिर्व्याप्ताः परिवर्तिनः ॥
- 81अयं तु राक्षसः क्रूरो ब्रह्महाऽतीव ।परदाररतो तापसहिंसकः ॥
- 82पश्यत्सु सर्वभूतेषु राममेव ।एवं ब्रुवत्सु देवेषु प्राह सुस्मितः ॥
- 83शृणुतात्र सुरा यूयं ।रावणो राघवद्वेषादनिशं हृदि भावयन् ॥
- 84भृत्यैः सह सदा द्वेषसंयुतः ।श्रुत्वा रामात्स्वनिधनं र्वत्र राघवम् ॥
- 85पश्यन्ननुदिनं राममेवानुपश्यति ।क्रोधोऽपि रावणस्याशु गुरुबोधाधिकोऽभवत् ॥
- 86रामेण निहतश्चान्ते निर्धूताशेषकल्मषः ।रामसायुज्यमेवाप रावणो मुक्तबन्धनः ॥
- 87वा दुरात्मा परधनपरदारेषु सक्तो यदि स्या-न्नित्यं स्नेहाद्भयाद्वा रघुकुलतिलकं भावयन् सम्परेतः ।भूत्वा शुद्धान्तरङ्गो भवशतजनितानेकदोषैर्विमुक्तःसद्यो रामस्य विष्णोः सुरवरविनुतं याति वैकुण्ठमाद्यम् ॥
- 88हत्वा युद्धे दशास्यं त्रिभुवनविषमं वामहस्तेन चापंभुमौ विष्टभ्य तिष्ठन्नितरकरधृतं भ्रामयन् बाणमेकम् ।आरक्तोपान्तनेत्रः शरदलितवपुः सूर्यकोटिप्रकाशोवीरश्रीबन्धुराङ्गस्त्रिदशपतिनुतः पातु मां ॥