Adhyātma Rāmāyaṇa · The Broken Sacrifice
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीमहादेव उवाच ।स विचार्य सभामध्ये सह मन्त्रिभिः ।निर्ययौ येऽवशिष्टास्तै राक्षसैः सह ॥
- 2शलभैर्युक्तः प्रज्वलन्तमिवानलम् ।ततो निहताः सर्वे ते राक्षसा युधि ॥
- 3स्वयं रामेण निहतस्तीक्ष्णबाणेन ।व्यथितस्त्वरितं लङ्कां प्रविवेश ॥
- 4दृष्ट्वा रामस्य बहुशः पौरुषं चाप्यमानुषम् ।रावणो मारुतेश्चैव शीघ्रं शुक्रान्तिकं ययौ ॥
- 5नमस्कृत्य दशग्रीवः शुक्रं प्राञ्जलिरब्रवीत् ।भगवन् राघवेणैवं लङ्का ॥
- 6विनाशिता महादैत्या निहताः पुत्रबान्धवाः ।कथं मे दुःखसन्दोहस्त्वयि तिष्ठति ॥
- 7इति विज्ञापितो प्राह दशाननम् ।होमं कुरु प्रयत्नेन रहसि त्वं दशानन ॥
- 8यदि विघ्नो न चेद्धोमे तर्हि ॥
- 9महान् रथश्च वाहाश्च चापतूणीरसायकाः ।सम्भविष्यन्ति तैर्युक्तस्त्वमजेयो भविष्यसि ॥
- 10गृहाण मद्दत्तान् गच्छ होमं कुरु द्रुतम् ।इत्युक्तस्त्वरितं गत्वा रावणो ॥
- 11गुहां पातालसदृशीं मन्दिरे स्वे चकार ह ।लङ्काद्वारकपाटादि बद्ध्वा सर्वत्र यत्नतः ॥
- 12होमद्रव्याणि सम्पाद्य यान्युक्तान्याभिचारिके ।गुहां प्रविश्य चैकान्ते होमं प्रचक्रमे ॥
- 13उत्थितं धूममालोक्य महान्तं ।रामाय दर्शयामास होमधूमं ॥
- 14पश्य राम कर्तुं समारभत् ।यदि होमः समाप्तः स्यात्तदाऽजेयो भविष्यति ॥
- 15अतो होमस्य प्रेषयाशु ।तथेति रामः सुग्रीवसम्मतेनाङ्गदं कपिम् ॥
- 16वीरानादिदेश महाबलान् ।प्राकारं लङ्घयित्वा ते गत्वा रावणमन्दिरम् ॥
- 17दशकोट्यः प्लवङ्गानां गत्वा मन्दिररक्षकान् ।चूर्णयामासुरश्वांश्च गजांश्च न्यहनन् क्षणात् ॥
- 18ततश्च नाम प्रभाते ।विभीषणस्य भार्या सा होमस्थानमसूचयत् ॥
- 19गुहापिधानपाषाणमङ्गदः ।चूर्णयित्वा महासत्त्वः प्रविवेश ॥
- 20दृष्ट्वा दशाननं तत्र मीलिताक्षं ।ततोऽङ्गदाज्ञया सर्वे वानरा विविशुर्द्रुतम् ॥
- 21तत्र कोलाहलं चक्रुस्ताडयन्तश्च सेवकान् ।सम्भारांश्चिक्षिपुस्तस्य समन्ततः ॥
- 22स्रुवमाच्छिद्य हस्ताच्च रावणस्य बलाद्रुषा ।तेनैव सञ्जघानाशु हनूमान् ॥
- 23घ्नन्ति दन्तैश्च काष्ठैश्च वानरास्तमितस्ततः ।न जहौ रावणो ध्यानं हतोऽपि ॥
- 24प्रविश्यान्तःपुरे वेश्मन्यङ्गदो वेगवत्तरः ।समानय धृत्वा मन्दोदरीं शुभाम् ॥
- 25रावणस्यैव पुरतो विलपन्तीमनाथवत् ।विददाराङ्गदस्तस्याः कञ्चुकं रत्नभूषितम् ॥
- 26विमुक्ताः पतिताः समन्ताद्रत्नसञ्चयैः ।श्रोणिसूत्रं निपतितं त्रुटितं रत्नचित्रितम् ॥
- 27कटिप्रदेशाद्विस्रस्ता तस्यैव पश्यतः । च सर्वाणि पतितानि समन्ततः ॥
- 28देवगन्धर्वकन्याश्च नीता हृष्टैः प्लवङ्गमैः । रुरोदाथ रावणस्याग्रतो भृशम् ॥
- 29क्रोशन्ती करुणं दीना जगाद दशकन्धरम् ।निर्लज्जोऽसि परैरेवं विकृष्यते ॥
- 30भार्या तवैव पुरतः किं जुहोषि ।हन्यते पश्यतो यस्य भार्या पापैश्च ॥
- 31मर्तव्यं तेन तत्रैव जीविता ।हा ते माता क्लिश्यते बत वानरैः ॥
- 32त्वयि जीवति मे दुःखमीदृशं च कथं भवेत् ।भार्या लज्जा च सन्त्यक्ता भर्त्रा मे ॥
- 33श्रुत्वा तद्देवितं राजा मन्दोदर्या दशाननः ।उत्तस्थौ खड्गमादाय त्यज देवीमिति ब्रुवन् ॥
- 34जघानाङ्गदमव्यग्रः कटिदेशे दशाननः ।तदोत्सृज्य ययुः सर्वे हवनं महत् ॥
- 35रामपार्श्वमुपागम्य तस्थुः सर्वे ॥
- 36रावणस्तु ततो भार्यामुवाच परिसान्त्वयन् ।दैवाधीनमिदं भद्रे जीवता किं न दृश्यते ।त्यज शोकं विशालाक्षि ज्ञानमालम्ब्य निश्चितम् ॥
- 37शोकः शोको ज्ञानविनाशकृत् ।अज्ञानप्रभवाहन्धीः शरीरादिष्वनात्मसु ॥
- 38तन्मूलः पुत्रदारादिसम्बन्धः संसृतिस्ततः ।हर्षशोकभयक्रोधलोभस्पृहादयः ॥
- 39अज्ञानप्रभवा ह्येते जन्ममृत्युजरादयः । तु केवलं शुद्धो व्यतिरिक्तो ह्यलेपकः ॥
- 40आनन्दरूपो सर्वभावविवर्जितः ।न संयोगो वियोगो वा विद्यते केनचित्सतः ॥
- 41एवं ज्ञात्वा स्वमात्मानं त्यज शोकमनिन्दिते ।इदानीमेव गच्छामि हत्वा रामं सलक्ष्मणम् ॥
- 42आगमिष्यामि नो चेन्मां दारयिष्यति सायकैः ।श्रीरामो वज्रकल्पैश्च ततो गच्छामि ॥
- 43तदा त्वया मे कर्तव्या मच्छासनात्प्रिये ।सीतां हत्वा मया सार्धं त्वं प्रवेक्ष्यसि ॥
- 44एवं श्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्यातिदुःखिता ।उवाच नाथ मे वाक्यं शृणु सत्यं तथा कुरु ॥
- 45शक्यो न राघवो जेतुं त्वया चान्यैः कदाचन ।रामो साक्षा ॥
- 46मत्स्यो भूत्वा पुरा कल्पे मनुं वैवस्वतं प्रभुः ।ररक्ष सकलापद्भ्यो राघवो ॥
- 47रामः कूर्मोऽभवत्पूर्वं लक्षयोजनविस्तृतः । पृष्ठे दधार कनकाचलम् ॥
- 48हिरण्याक्षोऽतिदुर्वृत्तो हतोऽनेन महात्मना । वपुषा क्षोणीमुद्धरता क्वचित् ॥
- 49त्रिलोककण्टकं दैत्यं हिरण्यकशिपुं पुरा ।हतवा वपुषा ॥
- 50विक्रमैस्त्रिभिरेवासौ बलिं बद्ध्वा जगत्त्रयम् ।आक्रम्यादात्सुरेन्द्राय भृत्याय ॥
- 51क्षत्रियाकारा जाता भूमेर्भरावहाः ।तान् हत्वा बहुशो रामो भुवं जित्वा ह्यदान्मुनेः ॥
- 52स एव साम्प्रतं जातो रघुवंशे ।भवदर्थे रघुश्रेष्ठो मानुषत्वमुपागतः ॥
- 53तस्य किमर्थं वा हृता सीता वनाद्बलात् ।मम पुत्रविनाशार्थं स्वस्यापि च ॥
- 54इतः परं वा प्रेषयस्व रघूत्तमे । राज्यं तु दत्त्वा गच्छामहे वनम् ॥
- 55श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।कथं भद्रे रणे पुत्रान् भ्रातॄन् ॥
- 56घातयित्वा राघवेण जीवामि ।रामेण सह योत्स्यामि सुशीघ्रगैः ॥
- 57विदार्यमाणो यास्यामि त ।जानामि राघवं विष्णुं लक्ष्मीं जानामि म् ।ज्ञात्वैव जानकी सीता मयानीता वनाद्बलात् ॥
- 58रामेण निधनं प्राप्य यास्यामीति पदम् ।विमुच्य त्वां तु संसाराद्गमिष्यामि सह प्रिये ॥
- 59शुद्धा सेव्यते या ।तां गतिं तु गमिष्यामि हतो रामेण संयुगे ॥
- 60प्रक्षाल्य कल्मषाणीह मुक्तिं यास्यामि दुर्लभाम् ॥
- 61क्लेशादिपञ्चकतरङ्गयुतं भ्रमाढ्यंदारात्मजाप्तधनबन्धुझषाभियुक्तम् ।और्वानलाभनिजरोषमनङ्गजालंसंसारसागरमतीत्य हरिं व्रजामि ॥