विष्णुः
vishnuh
vishvam vishnurvashatkāro bhūtabhavyabhavatprabhuh | bhūtakridbhūtabhridbhāvo bhūtātmā bhūtabhāvanah || 14 ||
Śaṅkara
तत्किमित्याकाङ्क्षायामाह—विष्णुः इति । तथा च ऋग्वेदे—'आ यो जानन्तो नाम चिद्विवक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भजामहे' इत्यादिवाक्यैर्विष्णोः नामसंकीर्तनेन सम्यग्ज्ञानप्राप्तिर्विहिता । वेवेष्टि व्याप्नोतीति विष्णुः । विषेर्व्याप्त्यभिधायिनो नुक्प्रत्ययान्तस्य रूपम् । देशकालवस्तुपरिच्छेदशून्य इत्यर्थः । 'अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः' इत्यादिश्रुतेः । विशतेर्वा नुक्प्रत्ययस्य रूपं विष्णुरिति । यस्माद्विष्टमिदं सर्वं तस्य शक्त्या महात्मनः । तस्माद्विष्णुरिति ख्यातो विशेर्धातोः प्रवेशनात् ॥ इति विष्णुपुराणे । व्याप्ते मे रोदसी पार्थ क्रान्तिश्चाभ्यधिका स्थिता । क्रमणाच्चाप्यहं पार्थ विष्णुरित्यभिसंज्ञितः ॥ इति महाभारते ।
tatkimityākāṅkṣāyāmāha—viṣṇuḥ iti | tathā ca ṛgvede—'ā yo jānanto nāma cidvivaktana mahaste viṣṇo sumatiṃ bhajāmahe' ityādivākyairviṣṇoḥ nāmasaṃkīrtanena samyagjñānaprāptirvihitā | veveṣṭi vyāpnotīti viṣṇuḥ | viṣervyāptyabhidhāyino nukpratyayāntasya rūpam | deśakālavastuparicchedaśūnya ityarthaḥ | 'antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ' ityādiśruteḥ | viśatervā nukpratyayasya rūpaṃ viṣṇuriti | yasmādviṣṭamidaṃ sarvaṃ tasya śaktyā mahātmanaḥ | tasmādviṣṇuriti khyāto viśerdhātoḥ praveśanāt || iti viṣṇupurāṇe | vyāpte me rodasī pārtha krāntiścābhyadhikā sthitā | kramaṇāccāpyahaṃ pārtha viṣṇurityabhisaṃjñitaḥ || iti mahābhārate |