Adhyātma Rāmāyaṇa · The Mutilation of Śūrpaṇakhā and the Fall of Khara
Tap a verse for its meaning
- 1तस्मिन् काले महारण्ये ।विचचार महासत्त्वा जनस्थाननिवासिनी ॥
- 2एकदा गौतमीतीरे पञ्चवट्यां समीपतः ।पद्मवज्राङ्कुशाङ्कानि पदानि ॥
- 3दृष्ट्वा पादसौन्दर्यमोहिता ।पश्यन्ती सा शनैरायाद्राघवस्य निवेशनम् ॥
- 4तत्र सा तं सीतया सह संस्थितम् । रामं दृष्ट्वा कामविमोहिता ॥
- 5राक्षसी राघवं प्राह कस्य त्वं कः किमाश्रमे ।युक्तो किं तेऽत्र मे वद ॥
- 6अहं नाम राक्षसी कामरूपिणी । राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य महात्मनः ॥
- 7सहिता भ्रात्रा वसाम्यत्रैव कानने ।राज्ञा दत्तं च मे सर्वं वसाम्यहम् ॥
- 8त्वां तु वेदितुमिच्छामि वद मे वदतां वर ।तामाह रामनामाहमयोध्याधिपतेः ॥
- 9एषा मे सुन्दरी भार्या सीता ।स तु भ्राता कनीयान् मे लक्ष्मणोऽतीवसुन्दरः ॥
- 10किं कृत्यं ते मया ब्रूहि कार्यं ।इति रामवचः श्रुत्वा कामार्ता साब्रवीदिदम् ॥
- 11एहि राम मया सार्धं गिरिकानने ।कामार्ताहं न शक्नोमि त्यक्तुं त्वां कमलेक्षणम् ॥
- 12रामः सीतां पश्यन् सस्मितमब्रवीत् ।भार्या ममैषा विद्यते ह्यनपायिनी ॥
- 13त्वं तु कथं स्थास्यसि सुन्दरि । मम भ्राता लक्ष्मणोऽतीव सुन्दरः ॥
- 14भविता पतिस्तेनैव सञ्चर ।इत्युक्ता लक्ष्मणं प्राह भव सुन्दर ॥
- 15भ्रातुराज्ञां सङ्गच्छावोऽद्य मा चिरम् ।इत्याह राक्षसी घोरा लक्ष्मणं ॥
- 16तामाह लक्ष्मणः तस्य धीमतः ।दासी भविष्यसि त्वं तु ततो दुःखतरं नु किम् ॥
- 17तमेव गच्छ भद्रं ते स तु ।तच्छ्रुत्वा पुनरप्यागाद्राघवं दुष्टमानसा ॥
- 18क्रोधाद्राम किमर्थं मां भ्रामयस्यनवस्थितः ।इदानीमेव तां सीतां तवाग्रतः ॥
- 19इत्युक्त्वा ।ततो रामाज्ञया खड्गमादाय परिगृह्य ताम् ॥
- 20नासां कर्णौ च लक्ष्मणो ।ततो घोरध्वनिं कृत्वा रुधिराक्तवपुर्द्रुतम् ॥
- 21क्रन्दमाना पपाताग्रे खरस्य परुषाक्षरा ।किमेतदिति तामाह खरः ॥
- 22केनैवं कारितासि त्वं ।वद मे तं वधिष्यामि कालकल्पमपि क्षणात् ॥
- 23तमाह राक्षसी रामः ।दण्डकं निर्भयं कुर्वन्नास्ते गोदावरीतटे ॥
- 24मामेवं कृतवान्स्तस्य भ्राता तेनैव चोदितः ।यदि त्वं वीरोऽसि तौ रिपू ॥
- 25तयोस्तु भक्षयैतौ सुदुर्मदौ ।नो चेत्प्राणान् परित्यज्य यास्यामि ॥
- 26तच्छ्रुत्वा त्वरितं प्रागात्खरः मूर्च्छितः ।चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥
- 27चोदयामास रामस्य समीपं ।खरश्च त्रिशिराश्चैव दूषणश्चैव राक्षसः ॥
- 28सर्वे रामं ययुः शीघ्रं ।श्रुत्वा कोलाहलं तेषां रामः ॥
- 29श्रूयते शब्दो नूनमायान्ति राक्षसाः ।भविष्यति महद्युद्धं नूनमद्य मया सह ॥
- 30सीतां नीत्वा तत्र तिष्ठ ।हन्तुमिच्छाम्यहं सर्वान् राक्षसान् घोररूपिणः ॥
- 31अत्र किञ्चिन्न वक्तव्यं ममोपरि ।तथेति सीतामादाय लक्ष्मणो ॥
- 32रामः धनुरादाय निष्ठुरम् । बद्ध्वायत्तोऽभवत्प्रभुः ॥
- 33तत आगत्य रामस्योपरि चिक्षिपुः ।आयुधानि विचित्राणि ॥
- 34तानि चिच्छेद रामोऽपि क्षणात् ।ततो बाणसहस्रेण हत्वा तान् सर्वराक्षसान् ॥
- 35खरं त्रिशिरसं चैव दूषणं चैव राक्षसम् ।जघान सर्वानेव ॥
- 36लक्ष्मणोऽपि तामादाय राघवे ।समर्प्य राक्षसान् दृष्ट्वा हतान् ॥
- 37सीता रामं समालिङ्ग्य ।शस्त्रव्रणानि चाङ्गेषु ममार्ज ॥
- 38सापि दुद्राव दृष्ट्वा तान् हतान् ।लङ्कां गत्वा सभामध्ये क्रोशन्ती पादसन्निधौ ॥
- 39रावणस्य भगिनी तस्य रक्षसः ।दृष्ट्वा तां रावणः प्राह भगिनीं ॥
- 40उत्तिष्ठोत्तिष्ठ वत्से त्वं तव ।कृतं शक्रेण वा भद्रे यमेन वरुणेन वा ॥
- 41कुबेरेणाथवा ब्रूहि क्षणेन तम् ।राक्षसी तमुवाचेदं त्वं प्रमत्तो ॥
- 42स्त्रीविजितः षण्ढः सर्वत्र लक्ष्यसे ।चारचक्षुर्विहीनस्त्वं कथं राजा भविष्यसि ॥
- 43खरश्च दूषणस्त्रिशिरास्तथा । राक्षसानां महात्मनाम् ॥
- 44निहतानि क्षणेनैव रामेणासुरशत्रुणा ।जनस्थानमशेषेण मुनीनां ।न जानासि विमूढस्त्वमत एव मयोच्यते ॥
- 45को वा रामः किमर्थं वा कथं तेनासुरा हताः । मे तेषां मूलघातं करोम्यहम् ॥
- 46जनस्थानादहं याता कदाचित् गौतमीतटे ।तत्र पञ्चवटी नाम पुरा ॥
- 47तत्राश्रमे मया दृष्टो रामो । श्रीमान् जटावल्कलमण्डितः ॥
- 48कनीयाननुजस्तस्य लक्ष्मणोऽपि तथाविधः ।तस्य भार्या रूपिणी ॥
- 49मनुष्याणां तथाविधा ।न दृष्टा न श्रुता राजन् शुभा ॥
- 50आनेतुमहमुद्युक्ता तां तवानघ ।लक्ष्मणो नाम तद्भ्राता चिच्छेद मम ॥
- 51कर्णौ च नोदितस्तेन रामेण स महाबलः ।ततोऽहमतिदुःखेन रुदती खरमन्वगाम् ॥
- 52सोऽपि रामं समासाद्य युद्धं राक्षसयूथपैः ।अतः क्षणेन रामेण तेनैव ॥
- 53सर्वे तेन विनष्टा वै राक्षसा ।यदि रामो मनः कुर्यात्त्रैलोक्यं निमिषार्धतः ॥
- 54भस्मीकुर्यान्न सन्देह इति भाति मम प्रभो ।यदि सा तव भार्या स्यात्सफलं तव ॥
- 55अतो यतस्व राजेन्द्र यथा ते वल्लभा भवेत् ।सीता ॥
- 56साक्षाद्रामस्य पुरतः स्थातुं त्वं न क्षमः प्रभो । मोहयित्वा तु प्राप्स्यसे तां ॥
- 57श्रुत्वा तत्सूक्तवाक्यैश्च दानमानादिभिस्तथा ।आश्वास्य भगिनीं राजा प्रविवेश स्वकं गृहम् ।तत्र चिन्तापरो भूत्वा निद्रां रात्रौ न लब्धवान् ॥
- 58एकेन रामेण कथं नष्टः सबलः खरो मे ।भ्राता कथं मे बलवीर्यदर्प-युतो विनष्टो बत राघवेण ॥
- 59यद्वा न रामो मनुजः परेशोमां हन्तुकामः सबलं बलौघैः ।सम्प्रार्थितोऽयं पूर्वंमनुष्यरूपोऽद्य रघोः कुलेऽभूत् ॥
- 60वध्यो यदि स्यां हंवैकुण्ठराज्यं परिपालयेऽहम् ।नो चेदिदं राक्षसराज्यमेवभोक्ष्ये चिरं राममतो व्रजामि ॥
- 61इत्थं विचिन्त्याखिलराक्षसेन्द्रोरामं विदित्वा परमेश्वरं हरिम् ।विरोधबुद्ध्यैव हरिं प्रयामिद्रुतं न भक्त्या भगवान् प्रसीदेत् ॥