Adhyātma Rāmāyaṇa · The Golden Deer and the Seizure of Sītā
Tap a verse for its meaning
- 1अथ रामोऽपि तत्सर्वं ज्ञात्वा रावणचेष्टितम् ।उवाच सीतामेकान्ते शृणु मे वचः ॥
- 2रावणो आगमिष्यति तेऽन्तिकम् ।त्वं तु छायां त्वदाकारां स्थापयित्वोटजे विश ॥
- 3वर्षं तिष्ठ ।रावणस्य वधान्ते मां पूर्ववत्प्राप्स्यसे शुभे ॥
- 4श्रुत्वा रामोदितं वाक्यं सापि तत्र तथाकरोत् ।मायासीतां बहिः स्थाप्य स्वयमन्तर्दधेऽनले ॥
- 5मायासीता तदाऽपश्यन्मृगं ।हसन्ती राममभ्येत्य प्रोवाच ॥
- 6पश्य राम मृगं चित्रं कानकं रत्नभूषितम् ।विचित्रबिन्दुभिर्युक्तं चरन्तमकुतोभयम् ।बद्ध्वा देहि मम क्रीडामृगो भवतु सुन्दरः ॥
- 7तथेति धनुरादाय गच्छन् लक्ष्मणमब्रवीत् ।रक्ष त्वमतियत्नेन सीतां ॥
- 8मायिनः सन्ति विपिने राक्षसा घोरदर्शनाः ।अतोऽत्रावहितः साध्वीं रक्ष सीतामनिन्दिताम् ॥
- 9लक्ष्मणो राममाहेदं देवायं ।मारीचोऽत्र न सन्देह एवम्भूतो मृगः कुतः ॥
- 10यदि मारीच एवायं तदा हन्मि ।मृगश्चेदानयिष्यामि ॥
- 11गमिष्यामि मृगं बद्ध्वा ह्यानयिष्यामि ।त्वं प्रयत्नेन सन्तिष्ठ सीतासंरक्षणोद्यतः ॥
- 12इत्युक्त्वा प्रययौ रामो ।माया यदाश्रया लोकमोहिनी ॥
- 13निर्विकारश्चिदात्मापि पूर्णोऽपि मृगमन्वगात् । भगवानिति सत्यं वचो हरिः ॥
- 14कर्तुं सीताप्रियार्थाय जानन्नपि मृगं ययौ ।अन्यथा रामस्य ॥
- 15मृगेण वा स्त्रिया वापि किं कार्यं ॥
- 16कदाचिद् दृश्यतेऽभ्याशे क्षणं धावति लीयते ।दृश्यते च ततो दूरादेवं राममपाहरत् ।ततो रामोऽपि विज्ञाय राक्षसोऽयमिति स्फुटम् ॥
- 17शरमादाय राक्षसं मृगरूपिणम् ।पपात रुधिराक्तास्यो मारीचः पूर्वरूपधृक् ॥
- 18हा हतोऽस्मि त्राहि लक्ष्मण मां द्रुतम् ।इत्युक्त्वा रामवद्वाचा पपात ॥
- 19यन्नामाज्ञोऽपि मरणे स्मृत्वा त ।किमुताग्रे हरिं पश्यन्स्तेनैव निहतोऽसुरः ॥
- 20तद्देहादुत्थितं सर्वलोकस्य पश्यतः ।राममेवाविशद्देवा विस्मयं परमं ययुः ॥
- 21किं कर्म कृत्वा किं प्राप्तः पातकी ।अथवा राघवस्यायं नात्र संशयः ॥
- 22रामबाणेन पूर्वं राममनुस्मरन् ।भयात्सर्वं गृहवित्तादिकं च यत् ॥
- 23हृदि रामं सदा ध्यात्वा ।अन्ते रामेण निहतः पश्यन् राममवाप सः ॥
- 24द्विजो वा राक्षसो वापि पापी वा धार्मिकोऽपि वा ।त्यजन् कलेवरं रामं स्मृत्वा याति ॥
- 25इति तेऽन्योन्यमाभाष्य ततो देवा दिवं ययुः ॥
- 26।हा लक्ष्मणेति मद्वाक्यमनुकुर्वन्ममार किम् ।श्रुत्वा मद्वाक्यसदृशं वाक्यं सीतापि किं भवेत् ॥
- 27इति चिन्तापरीतात्मा रामो दूरा ॥
- 28सीता तद्भाषितं श्रुत्वा मारीचस्य दुरात्मनः । लक्ष्मणं त्विदमब्रवीत् ।गच्छ लक्ष्मण वेगेन भ्राता तेऽसुरपीडितः ॥
- 29हा लक्ष्मणेति वचनं भ्रातुस्ते ।तामाह लक्ष्मणो देवि रामवाक्यं न तद्भवेत् ॥
- 30यः कश्चि देवि म्रियमाणोऽब्रवीद्वचः ।रामस्त्रैलोक्यमपि यः क्रुद्धो क्षणात् ॥
- 31स कथं दीनवचनं भाषतेऽमरपूजितः ।क्रुद्धा लक्ष्मणमालोक्य सीता ॥
- 32प्राह लक्ष्मण भ्रातुर्व्यसनमिच्छसि ।प्रेषितो रामनाशाभिकाङ्क्षिणा ॥
- 33मां नेतुमागतोऽसि त्वं उपस्थिते ।न प्राप्स्यसे त्वं मामद्य पश्य प्राणान्स्त्यजाम्यहम् ॥
- 34न जानातीदृशं रामस्त्वां ।रामादन्यं त्वां वा भरतमेव वा ॥
- 35इत्युक्त्वा वध्यमाना सा स्वबाहुभ्यां ह ।तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणः कर्णौ पिधायातीव दुःखितः ॥
- 36मामेवं भाषसे धिक् त्वां नाशमुपैष्यसि ।इत्युक्त्वा समर्प्य जनकात्मजाम् ॥
- 37ययौ दुःखातिसंविग्नो राममेव शनैः शनैः ।ततोऽन्तरं समालोक्य रावणो ॥
- 38सीतासमीपमगमत् ।सीता तमवलोक्याशु नत्वा सम्पूज्य ॥
- 39दत्त्वा स्वागतमब्रवीत् ।मुने भुङ्क्ष्व फलादीनि यथासुखम् ॥
- 40ह्यागमिष्यति ते प्रियम् ।करिष्यति विशेषेण तिष्ठ त्वं यदि रोचते ॥
- 41भिक्षुरुवाचका त्वं को वा भर्ता तवानघे ।किमर्थमत्र ते वासो वने ।ब्रूहि भद्रे ततः सर्वं स्ववृत्तान्तं निवेदये ॥
- 42सीतोवाच श्रीमान् राजा दशरथो महान् ।तस्य ज्येष्ठः सुतो रामः ॥
- 43तस्याहं सीता ।तस्य भ्राता कनीयान्श्च लक्ष्मणो भ्रातृवत्सलः ॥
- 44दण्डके वस्तुमागतः ।चतुर्दश समास्त्वां तु ज्ञातुमिच्छामि मे वद ॥
- 45भिक्षुरुवाचपौलस्त्यतनयोऽहं तु रावणो ।त्वत्कामपरितप्तोऽहं त्वां नेतुं पुरमागतः ॥
- 46रामेण किं करिष्यसि ।भुङ्क्ष्व भोगान् मया सार्धं त्यज दुःखं वनोद्भवम् ॥
- 47श्रुत्वा तद्वचनं सीता किञ्चिदुवाच तम् ।यद्येवं भाषसे मां त्वं राघवात् ॥
- 48आगमिष्यति रामोऽपि क्षणं तिष्ठ सहानुजः ।मां को धर्षयितुं शक्तो हरेर्भार्यां ॥
- 49रामबाणैर्विभिन्नस्त्वं पतिष्यसि ॥
- 50इति सीतावचः श्रुत्वा रावणः ।स्वरूपं दर्शयामास महापर्वतसन्निभम् ।दशास्यं विंशतिभुजं कालमेघसमद्युतिम् ॥
- 51तद्दृष्ट्वा वनदेव्यश्च भूतानि च वितत्रसुः ।ततो विदार्य धरणीं नखैरुद्धृत्य बाहुभिः ॥
- 52तोलयित्वा रथे क्षिप्त्वा ययौ क्षिप्रं ।हा राम हा लक्ष्मणेति रुदती ॥
- 53दीना पश्यन्ती भुवमेव सा ।श्रुत्वा तत्क्रन्दितं दीनं सीतायाः ॥
- 54जटायुरुत्थितः शीघ्रं नगाग्रा ।तिष्ठ तिष्ठेति तं प्राह को गच्छति ममाग्रतः ॥
- 55मुषित्वा भार्यां शून्याद्वनालयात् ।शुनको मन्त्रपूतं त्वं पुरोडाशमिवाध्वरे ॥
- 56इत्युक्त्वा तद्रथम् ।वाहान् बिभेद पादाभ्यां चूर्णयामास तद्धनुः ॥
- 57ततः सीतां परित्यज्य खड्गमाददे ।चिच्छेद पक्षौ सामर्षः धीमतः ॥
- 58पपात किञ्चिच्छेषेण प्राणेन भुवि ।पुनरन्यरथेनाशु सीतामादाय रावणः ॥
- 59रामरामेति त्रातारं नाधिगच्छति ।हा राम हा मां न पश्यसि दुःखिताम् ॥
- 60नीयमानां स्वां भार्यां मोचय राघव ।हा लक्ष्मण महाभाग त्राहि मामपराधिनीम् ॥
- 61हतस्त्वं मे क्षन्तुमर्हसि देवर ।इत्येवं क्रोशमानां तां ॥
- 62जगाम सीतामादाय ॥
- 63विहायसा नीयमाना सीतापश्यदधोमुखी ।पर्वताग्रे स्थितान् पञ्च वानरान् ।उत्तरीयार्धखण्डेन विमुच्याभरणादिकम् ॥
- 64बद्ध्वा रामाय कथयन्त्विति ॥
- 65ततः समुद्रमुल्लङ्घ्य लङ्कां गत्वा स रावणः ।स्वान्तःपुरे रहस्ये तामशोकविपिनेऽक्षिपत् ।राक्षसीभिः परिवृतां न्वपालयत् ॥
- 66ऽतिदीना दुःखेन शुष्यद्वदनाऽतिविह्वला ।हा रामरामेति विलप्यमानासीता स्थिता राक्षसवृन्दमध्ये ॥